EDITORIAL: Ikkis ti di Malanitan a Buksit

Priority Development Assistance Fund (PDAF) wenno pork barrel ti nalanit a saritaan iti gimong iti agdama. Naimas a taraon ti naidasar iti lamisaan, ngem saan a mabsog ti gimong wenno ti rumbeng nga agnumar kadayta ta tulang-siitton ti mabagina wenno awan pay ketdin a pulos agraman ayamuom. Iti ababa a pannao, ammo dagiti umili nga adda dayta naimas a taraon a naipuni a rumbeng koma a pagraranudan ngem di met mapasamak ti panagpapatas a pannakalanit ti buksit ta dakdakkel ti bussog ken tik-ab dagitiĀ  adda iti uneg ti kusina. Isu nga adda ikkis.

Inwaragawag ni Pres. Pres. Benigno Aquino III nga inikkatnan ti PDAF, ngem saan a nalawag ti insawangna ta nagan laeng ti nasaona nga ikkaten, saan ket a ti sistema ti pork barrel. Iti ababa a pannao, sukatan laeng ti naganna? Ngem ania ngarud ita ti ipanagan iti isu met la nga isu a dingo a nasukatan laeng iti laso? Urayen, paliiwen…

Ta ania ngamin daytoy? No panunoten a nalaing ken ibasar iti constitution, saan koma a rumbeng a maikkan iti dakkel a pundo dagiti kongresista (P70 million tunggal maysa iti tinawen) ken dagiti senador (P200 millionĀ  tunggal maysa iti tinawen) ta saanda met a trabaho iti agiyimplimentar iti proyekto wenno kasapulan a pagsayaatan no di ket agaramid laeng iti linteg a mangitag-ay ti kasasaad dagiti amin nga umili nangruna iti masakupanda a lugar. Mabasa dayta iti constitution a law-making body wenno agaramid laeng iti linteg ti akemda, isu a maawaganda iti legislative body. Ti executive body ti mangkita iti pannagna dagiti proyekto babaen kadagiti nagduduma a sanga ti gobierno wenno departamento.

Nangrugi ti PDAF manipud iti dati a Countrywide Development Fund (CDF), lump sum appropriations nga agpaay para iti ispesial a proyekto ti lehislatibo. Limmawa ti masakupan daytoy iti pannakapanday dagiti linteg ken annuroten maipapan itoy, dagiti pakausaranda ken no asino dagiti mangyimplimentar kadagiti proyekto. Itoy a banag makuna a nalawag a naited ti dadduma nga akem ti ehekutibo kadagiti adda iti lehislatibo. Saan ketdi nga amin ta adda met ti Special Purpose Fund ti ehekutibo.

Nagbibingayanda ti akem kasta met ti pundo tapno maragpat ti tunos ti ehekutibo ken lehislatibo. Dayta panagtitinnunos ti rason, ngem di mausar ti pundo iti umno, ta adda payen ti mangibanbandera nga iggemda ti tengnged ti gobierno. (JMA, Jr.)