EDITORIAL: Kasapulan ti panagkikinnamayyet dagiti amin a pagilian

No saan nga agtignay dagiti agtuturay dagiti pagilian, awanton ti yelo iti Arctic Ocean lima wenno pito pay a tawen manipud ita, daytoy ti impakdaar ni dati a bise presidente ti United States Al Gore bayat ti maang-angay a kumperensia iti Copenhagen mainaig iti climate change.

Kasta met a kinunana nga iti panaglunag dagiti napupuskol a yelo (glaciers) iti sangalubongan, awanton ti pagtaudan iti presko nga inumen ti nasurok a bilion a tattao.

Adda la ketdi dagiti saan a mamati iti daytoy nga impakdaar ni Gore ta adda immuna a report ti US National Oceanic and Atmospheric Administration NOAA) a nangipalnaad a posible nga awanton ti yelo bayat ti kalgaw iti Arctic iti uneg ti 30 a tawen. Ngem saan nga agparparawpaw ni Gore agsipud ta nagbatay kadagiti report dagiti eksperto iti siensia, maysa manipud iti Arctic Monitoring and Assessment Program a binukel dagiti walo a pagilian iti Arctic a pakairamanan ti Estados Unidos ken ti Norwegian Polar Institute a pinaadal ni Gore ken ti gobierno ti Norway.

Ngem daytoy ti saan a maibarengbareng a kinapudno: napukawen ti Arctic ice cap ti aganay 50 porsiento iti volume ken sinakupna manipud pay idi 1950s. Segun iti NOAA, bimmassit ti sea ice iti nasurok a 10 porsiento iti kada dekada.

Ti makadakes, saan laeng a bimmassit ti ice cap, immingpis pay. Idi 1991, agpuskol ti Arctic ice cap iti 10.2 kadapan. Ngem manipud idi 2001, immingpisen iti 3 a kadapan.

Ania ti implikasionna daytoy?

Kas panangipalawag dagiti sientista, adda pudot nga agdaliasat manipud iti init ket lapdan dagiti greenhouse gases a nayaplag iti atmospera tapno saan a bumara unay ti daga. Ngem gapu iti aktibidad ti tao, naparnuay ti polusion a nangrugit iti tangatang, nadadael ti ozone layer ket nakarkaron ti pudot a makalusot a dumanon iti Daga.

Ngem gapu kadagiti naiyaplag a yelo iti Arctic, agballatek met laeng dagiti makalusot a pudot manipud iti greenhouse gases iti law-ang. Kasta ti kapateg dagiti ice caps iti Arctic iti pannakatimbeng ti panagbara ti lubong.

Ti makadakes, gapu ta bumasbassit ken uming-ingpis ti sea ice, tumultulong payen iti ibabara ti temperatura iti Arctic region. Kasano a mapasamak daytoy? Gapu ta aglunag metten ti yelo, ad-adun ti kunnoten a pudot ti baybay ket daytoy ti pakaigapuan iti panagpudot iti Arctic region.

Malaksid iti dayta, gapu iti panagbalin a danum dagiti yelo, saan a malapdan ti panagturongda iti kabaybayan, ngumato ti sea level nga agtungpal iti posible a panagpukaw dagiti nababa a pagilian iti mapa ti lubong.

Kasta ti kagrabe ti problema nga iduduyayat ti climate change. Problema a kasapulan a pagtignayan koma dagiti lider dagiti nadumaduma a pagilian nangruna dagiti industrialisado a pagilian a kas iti Estados Unidos, China, Russia ken India a kangrunaan a mangrugrugit iti tangatang.

Ngem saan koma nga agsadsadag lattan dagiti dumurdur-as a pagilian kadagiti industrialisado a pagilian a mangipabassit iti panangrugitda iti tangatang. Kasapulan met ti naan-anay a pannakikammayyetda iti pannakasolbar iti problema.

Maymaysa ti Ina a Daga. No saantayo nga aywanan itan, agpeggad a mapukawtayo nga agtungpal iti pannakaungawtayo amin nga agindeg.#