EDITORIAL: Kasapulan unay ti teknolohia

No tiempo ti panagapit, nalaka ti presio ti lasona. Kasla dawdawaten ti arigna. Ket inton sumaren ni mannalon ti naglakuanna, nagbassit ti ganansiana no di man nalugi.

Adu a mannalon ti maup-upay iti kastoy a mapaspasamak. Adu a rigatda a nagtaraken iti mulada a lasona, nakanginngina ti abono ken pestisidio ken dadduma pay a paggastuanda iti talon,  ngem no panagapitanen, baraten met dagiti komersiante dagiti apitda.

Santo pay maigampuor dagiti  nalaka nga imported a sibuyas ditoy pagiliantayo. Saan a patas ti kumpetision ta ingget laka daytoy a produkto manipud iti ganggannaet a pagilian a kas iti China. Kapilitan nga ipaawer ni mannalon ti produktona iti nalaklaka a presio. Agtungpal daytoy iti pannakalugina.

Dakkel talaga a problema ni mannalon ti kinaawan iti nakananama a kontrol ti presio ti tagilakona. Kangrunaan a gapu ti kinaawan ti teknolohia tapno mapabayagna ti produktona.

Iti sabali a bangir, mapaliiw a no kaburnok ti apit, guantaan dagiti komersiante wenno dagiti middleman ti aggatang iti lasona sada itambak kadagiti dadakkel a drier. Yurayda ti pannakaibbus ti apit sadanto ilako dagiti ginatangda iti nangina. Makontrolda ti presio agsipud ta iggemda ti suplay.

Kastoy ti situasion iti merkado. Dagiti mannalon ti nagrigat a nagmula ken nagtaraken ngem dagiti komersiante ti nagapit ken nagganansia.

Ti Nueva Ecija, Ilocos Sur ken Ilocos Norte ti pagtaudan ti dakkel a produksion ti lasona.  Umabot pay iti 78% ti kadagupan a produksion dagitoy tallo a probinsia.

Iti laengen Nueva Ecija, makaap-apitda iti agarup 49,000 a metriko tonelada ti lasona iti makatawen wenno buklenda ti 56.8% iti produksion ti pagilian. Umabot met iti 15% ti produksion ti Ilocos Norte ken 13.7% iti Ilocos Sur itoy a produkto. Iti kadagupan nga 18,000 ektaria a mamulmulaan iti lasona,  10,000 ektaria ti mamulmulaan iti Nueva Ecija idinto a  8,000 ektaria iti Ilocos Region.

Ngem iti baet daytoy nga estatiska, kapaliiwan a di dimmur-as ti panagbiag dagiti mannalon gapu iti nakirang a   pannuporta iti teknolohia a maited kadakuada.

Nasken ti panangtulong ken panangtarabay ti gobierno kadagiti mannalon. Kasapulan ti panangipasdekna kadagiti ad-adu pay a post-harvest facilities a pakaidulinan dagiti apit ni mannalon tapno saan a tagtagilakaen dagiti komersiante iti panawen a kaburnokda.  Kasapulan ti panangipasdekna iti transport service tapno nadaras a maibiahe ni mannalon ti produktona manipud iti talonna agingga iti merkado.

Ken kangrunaanna, timbengen koma ti gobierno ti pannakaiserrek ditoy pagilian dagiti nalaka a produkto a mangkumpitensia iti apit ni mannalon. (JMA Jr.)