EDITORIAL: Kinaulpit ni Supertyphoon Lawin

NAGULPITEN ti nakapigpigsa a Bagyo Lawin iti iduduprakna iti Pilipinas nangruna iti Amianan a Luzon idi Oktobre 19 – 20, 2016. Kalaksidan kadagiti pimmusay a biktima ti bagyo ket binilion ti pateg dagiti nadadael a pasdek, imprastraktura ken agrikultura.

Dakkel a pagyamanan iti Dios dagiti Pilipino nangruna dagiti agindeg kadagiti probinsia a nagsentroan ni Bagyo Lawin ta bassit laeng dagiti naipadamag a bilang dagiti pimmusay a biktima ti dayta a napigsa ken naranggas a bagyo.  Naindaklan met a mapagyamanan dagiti maseknan nga ahensia ti nasional ken lokal a gobierno iti panangballaag, panangbayabay ken panangtulongda kadagiti umili tapno masaluadan ti seguridadda kabayatan ti nagpatnag ken nagmalem a didigra a nangisangbay ti nakapigpigsa nga angin ken nakaro a tudo.

Ti kabassit ti bilang (12 ti naipadamag a biktima) a pimmusay kabayatan ti bagyo ket ipaneknekna a babaen ti nasapa a panagsagana ti gobierno ken dagiti pribado a tattao iti napigsa a bagyo ket malisian dagiti adu a bilang ti casualty. Bigat pay laeng ti Martes idi nagballaagen ti PAGASA kadagiti radio ken telebision ken social media  iti idadateng ni Super typhoon Lawin nga agpigsa iti 280 – 315 kilometer per hour a kapigsa ti angin ken addaan kalawa a 800 a kilometro ti masakupanna, ken nayasping ken ni Super typhoon Yolanda a nangduprak iti Eastern Visayas idi Nobiembre 6, 2013 a nakatayan dagiti nasurok a 6,000 a biktima ken nakadadaelan dagiti binilion ti pategna a sanikua.

Nainget dagiti kameng ti National Disaster Risk Reduction Management Council ken kadagiti kaasmangna a DRRMC kadagiti rehion, probinsia, siudad ken ili a nangawir kadagiti agindeg kadagiti masakupanda tapno makapagsaganada iti sumangbay a didigra. Nasapa a nasuspende ti klase dagiti amin a lebel ti eskuela. Napagawid dagiti kadawyan nga agtatrabaho iti publiko ken pribado a sektor.

Naiballaag ti Storm Warning Signal Number 5 sadiay Cagayan, Isabela ken kabangibangda a probinsia iti Region 2 ken Cordillera Region; Signal Number 4 met iti Ilocos Norte, Ilocos Sur ken kabangibang a probinsia iti Region 1. Dagiti dadduman nga ad-adayo a probinsia ket naideklarar a nababbaba ti numero ti ballaag. Daytoy ti umuna a gundaway a pannakaadaptar ti baro nga Storm Warning Signal iti pagilian.

Kabayatan ti kapinget ni Bagyo Lawin, natumba dagiti dadakkel a kayo, naperdi dagiti adu a balay ken pasdek, nadadael met dagiti adu a mula ken produkto ti agrikultura. Napartak met ti pannakaidanon dagiti rescue operations ken pannakaiyakar dagiti agnanaed kadagiti napeggad a lugar kadagiti evacuation center. Nadaras ti pannakaidanon dagiti relief goods ken tulong kadagiti biktima babaen ti DSWD ken dagiti lokal a gobierno ken NGO. Nagtultuloy pay laeng ti pannakadagup ti gatad dagiti nadadael nga imprastraktura ti gobierno ken sektor iti agrikultura iti tunggal probinsia. Naideklaran nga “Under State of Calamity” dagiti probinsia ken lugar a nadidigra.

Naranggas ni Bagyo Lawin, ngem dayta a natural a kalamidad ket palagipanna dagiti amin a tattao – saan laeng a dagiti nagdalanan ti bagyo, ngem amin a Pilipino ken uray pay dagiti adda iti sabali a pagilian – ti panangipateg ken panangsaluadda iti nakaparsuaan gapu ta dagiti napigsa a bagyo ket pammaneknek iti dakes nga epekto ti climate change wenno global warming a naparnuay gapu ti pannakadadael to ozone layer gapu kadagiti adu nga asuk a pinataud met laeng dagiti tattao.

Maipalagip nga idi 2015, nangiparuar ni Papa Francisco ti Encyclical a “Laudato Si” (Dayaw ti Maipaay Kenka, O, Apo) a naiturong kadagiti amin a tattao iti sangalubongan iti panangsaluadda iti nakaparsuaan ken ti lubong para iti agdama ken masungad a henerasion. Naangay pay ti panagtutulag dagiti lider ti pagilian sadiay Paris, France tapno nain-inget pay ti panangpababada iti nakaro nga asuk kadagiti pagilianda babaen kadagiti saanda a panagusar kadagiti coal-operated power plant ken panagaramat kadagiti renewable energy sources.

Kas kadawyan ngem responsible tao ken agindeg iti lubong, aramiden met koma ti kabaelan a manglapped ti climate change babaen ti limitado a panagusar kadagiti makina nga agipug-aw kadagiti asuk, ken liklikan ti agpuor kadagiti basura a mangsabidong ti angin. Nasken dagitoy a gannuat tapno malisian ti pannakabukel dagiti nakapigpigsa a bagyo a pangta iti biag ken mangdadael kadagiti napateg a sanikua a nagrigrigatan dagiti tattao. (Eden A. Alviar)