EDITORIAL: Nainget a Linteg iti Panagtagikua ken Panagikut iti Paltog

Nasken ti nainget a linteg iti pannakakontrol ti panagtagikua ken panagikut ti paltog tapno masaluadan dagiti nakaam-ames a krimen.

Daytoy ti naindaklan ken nakas-ang nga adal a mangipalagip kadagiti amin a gobierno iti sangalubongan ti napasamak a nadangkok a mass shooting sadiay Pulse gay club idiay Orlando, Florida, USA idi alas dos ti parbangon ti Hunio 12, 2016. Ipakita daytoy ti bunga ti nalukay a pagannurotan ti panagtagikua ken panagikut kadagiti lisensiado a paltog.

Pinaratupot ni Omar Mateen, 29, maysa nga Afghan-American citizen ken security guard, dagiti adu a tattao iti klab babaen ti panagaramatna ti paltog nga Assault Rifle 15 ken 9mm pistol. Napapatayna dagiti 50 a tattao ken nasugatanna dagiti 53 pay a customer. Natay met isuna kabayatan ti pannakirangetna kadagiti nagresponde a kameng ti Special Weapons And Tactics.

Maibasar iti imbestigasion ti Federal Bureau of Investigation ken Orlando police, atapenda a hate crime ken terrorist act kontra kadagiti kameng ti third sex ti nadangkok nga inaramid ni Mateen. Sakbay ti panangparatupot ni Mateen kadagiti biktima, immawag pay iti emergency line 911 a nangipeksaanna ti pannakitimpuyogna iti lider ti konektado ni Mateen iti ISIS ken agmaymaysa a nangplano ken nangisayangkat ti terorismo. Awan ti met ti criminal record ni Mateen, ken ginatangna dagiti inusarna nga armas, makalawas sakbay nga inaramidna ti krimen, segun iti Bureau of Alcohol, Tobacco and Firearms sadiay USA. Mapapati a ni Mateen ket addaan ti saan a normal a panunot idi isayangkatna ti krimen a bunga ti gurana kadagiti binabai, ken ti radikal a pammatina iti Islam gapu ti panangsursurotna kadagiti propaganda ti Islamic fundamentalist iti computer internet.

Kinondenar ni US President Barack Obama ken dagiti adu a lider ti gobierno dagiti nagduduma a pagilian iti sangalubongan ti napasamak a terorismo a maibilang a kadaraan a mass shooting iti Estados Unidos. Kagiddan daytoy ti panangkiddaw dagiti adu a tattao ti pannakapainget ti igagatang ken panagikut kadagiti paltog tapno masaluadan ti biag kadagiti addaan ti legal nga armas ngem saan a normal dagiti panunotda.

Namin-adun a daras a napaneknekan ti kinapeggad dagiti paltog nga ik-ikutan dagiti lehitimo a gun owners sadiay Estados Unidos a nalukay ti igagatang kadagiti armas gapu ta nailanad iti US Constitution a kalintegan dagiti umili ti agikut ti paltog tapno masaluadanda dagiti bagida. Adun dagiti napasamak a mass shooting kadagiti naglablabas a panawen gapu ta saan a normal ti panunot dagiti pimmapatay.

Ditoy Pilipinas, adun dagiti napaspasamak a pammapatay a nakausaran dagiti lehitimo nga agikut ti paltog. Naipadpadamagen dagiti napapatay a sibilian gapu laeng kadagiti kadawyan a saan a panagkikinnaawatan dagiti motorista gapu iti trapiko. Adun dagiti napasamak a krimen a panaghuramentado dagiti pulis ken soldado nga adda diperensia ti panunot a nakatayan dagiti kakaduada agraman sibilian.

Dagitoy a krimen ket ipaneknekna ti kinadamsak a parnuayen dagiti paltog no maipaima kadagiti tattao a saan a normal ti panunotna. Nakaam-amak dagitoy a pagteng ta mabalin a dagiti inosente a tattao ket agbalinda a biktima no addada kadagiti biddut a lugar ken saan nga umno a panawen.

Iti naglabas, nagbalinen a nalukay dagiti pagannurotan nga impatungpal ti Firearms and Explosive Office ti Philipine National Police iti panagtagikua ken panagikut ti paltog. Gapu ti komersialismo, adu dagiti lehitimo nga agtagikua ti armas ti saan a nagdalan ti umno a proseso kas ti pannakaimbestigar ti kinataoda ken panangipasada iti Neuro Psychiatric Test a mangipaneknek a kualipikadoda a maaddaan ti armas.  Panawenen ti pannakapainget dagiti paglintegan iti panagtagikua ken panagikut ti paltog tapno masaluadan dagiti krimen. (Eden A. Alviar)