EDITORIAL: Pagbiagan dagiti nasikap, pagdaksan ti sangalubongan

Itay nabiit, naipadamag a maysa a ten-wheeler truck a nagkarga iti 150 a dram a sinaid ti kinompiska ti PNP iti maysa a check point sadiay Ginobatan, Albay. Saan nga ammo ti drayber ti truck no asino ti pangideliberanna ngem masiertona a sadiay probinsia ti Masbate. Iti biangmi, palusot laeng dayta. Kinapudnona, saan a palimed a maar-aramat ti cyanide iti illegal fishing ken iti industria ti minasan iti nasao a probinsa.

Iti Cordillera, adda dagiti mailaklako a cyanide aglalo kadagiti aggatgatang iti balitok.  Ti cyanide ngamin ti kalakaan a mangisina ti balitok iti bato ken dadduma pay a mineral. Magiling dagiti naminas a bato sa masagat iti danum a nalaokan iti sinaid.

Saan a rumbeng a mapasamak daytoy. Kondenaenmi unay daytoy nga aramid.

Ngem nalukay ngamin unay ti linteg a mangiparit iti pannakausar ti cyanide iti panagkalap ken uray iti panagminas iti baet a mangipaay daytoy iti peggad iti kadanuman ken iti aglawlaw.

Kanawen laeng dagiti mangngalap ti cyanide sada ipugsit kadagiti apon dagiti ikan. Siempre, maulaw dagiti ikan ket agruardan kadagiti aponda. Daydiay laengen agkaruas ti obra dagiti mangngalap. Ti makadakes, naynay a dagiti fish sanctuary ken artificial reef ti nalimed a daywenda aglalo iti sardam ken iti parbangon nga awan dagiti agsipsiput nga autoridad.

Saan laeng a didigra ti salun-at, iti man agkalkalap ken uray dagiti agsida iti nakalap, mangipaay pay iti peggad iti kadanuman ken aglawlaw ti panagaramat iti cyanide. Masabidongan ti danum. Agpatay dagiti semilia wenno babassit nga ikan. Agpatay pay dagiti ruot ken tangrib.

Iti met minasan, gagangay nga ibellengda lattan ti danum a nalaokan iti cyanide a naggasagasan iti bato wenno ipaayusda iti danum nga agpababa iti bantay. Iti panagtutudo, maiyanud dagiti residue iti paset ti danum a kumamang kadagiti karayan ken waig wenno aniaman a tributario ti danum. Dita metten a maapektaran dagiti nagbiag kadagiti karayan, waig wenno aniaman a tributario.

Kasapulan ti naing-inget a linteg a mangiparit iti panagusar iti cyanide iti man panagkalap wenno iti panagminas. Nadagdagsen koma ti dusa dagiti mangngalap a matiliwan nga agus-usar iti cyanide iti panagkalap ken iti panagisina iti balitok kadagiti pagminasan.  Aglalo ita a bumarbaran ti lubong. Saantayo koma nga itulok a manayonan pay ti dadagsen a pasarentayo iti masakbayan nangruna dagiti sumarsaruno a kaputotan.#ma nga itulok a nayonantayo pay ti dadagsen a pasarentayo iti masakbayan nangruna dagiti sumarsaruno a kaputotan.#