EDITORIAL: Panagadu ti balud iti Pilipinas

SAAN laeng a ti adu a bilang dagiti inaldaw a mapappapatay a mapapati a biktima ti summary executions wenno extra judicial killings ti epekto ti nainget a kampania ti illegal a droga.

Ngem timmayok pay ti bilang dagiti naaresto ken simmuko a drug pushers nga ad-adda a nangpusek kadagiti naileten a pagbaludan iti pagilian. Kaslan ayup dagiti nakakulong kadagiti pagbaludan gapu ti nakakaasi a kasasaad dagiti nagadu a preso a nakabalud kadagiti nagduduma a pagbaludan a kaaduanna ket dagiti napanglaw ken awanan-gaway.

Nabayagen nga aglilinnetlet dagiti nakakulong kadagiti pagbaludan ta nabangon dagitoy a pasilidad a makalaon laeng iti limitado a bilang, ngem gapu ta ad-adu nga amang ti bilang dagiti sumrek ngem dagiti rummuar ket mamin-adun a porsiento nga ad-adu dagiti linaonda.

Narigat ti kasasaad dagiti balud ta napudot ken awan ti presko nga angin kadagiti selda, ken saan a makapaggigiddan dagiti balud a makaidda. Agsisinnublatda a maturog kabayatan a nakatakder dagiti dadduma. Ti nakaro a linnetlet kadagiti pagbaludan ket nagparnuayen kadagiti nagduduma a sagubanit a nakatayanen dagiti masaksakit a balud nangruna dagiti nataengan.

Sadiay New Bilibid Prison a nabangon pay idi 1940 ket nairanta a mangakomodar laeng iti 18,000 a balud, ngem nasuroken a 40,000 dagiti nakabalud. Addan nabayag a plano a mangbangon iti regional penitentiary sadiay Laur, Nueva Ecija, ngem saan pay a natungpal. Dagiti city jails kadagiti nagduduma a siudad iti Metro Manila ket kaaduanna a naipatakderda laeng a makalaon iti 1 – 2 ribu, ngem maminsangapulon nga amang ti bilang dagiti nakakulong. Nagasgasat ketdi dagiti nakakulong kadagiti pagbaludan kadagiti probinsia ta saan pay a napusek ken nalawlawa dagiti arubayanda.

Panawen pay dagiti immun-una nga administrasion ket probleman ti kailet dagiti pagbaludan. Adda pito a pagbaludan dagiti sentensiadon kadagiti kasoda nga imatonan ti Bureau of Corrections ti Department of Justice – New Bilibid Prison, Muntinlupa City; Correctional Institution for Women, Mandaluyong City ken CIW Panabo, Davao; Iwahig Prison and Penal Farm, Puerto Princesa City, Palawan; Sablayan Prison and Penal Farm, Occidental Mindoro; San Ramon Prison and Penal Farm, Zamboanga City; ken Leyte Regional Prison, Abuyog, Leyte; Davao Prison and Penal Farm, Davao.

Para kadagiti saan pay a nasentensiaan wenno madama pay ti pannakabista dagiti kasoda, adda pay dagiti city/provincial jail nga imatmatonan dagiti lokal a gobierno iti nagduduma a lugar iti Pilipinas. Sabali pay dagiti city/municipal jails a manmaneharen ti Bureau of Jail Management and Penology ti Department of Interior and Local Government. Sabali pay dagiti detention jail para kadagiti police stations ken law enforcement agencies.

Adu a pondo ti inaldaw a gasgastosen ti gobierno para kadagiti amin a pagbaludan iti pagilian. Ngem kalaksidan iti kapusek dagiti kaaduan a pagbaludan, bassit ti pondo a nayalokar para ti taraon ken pagbiagda a P50 iti kada a aldaw. Narigat nga ibinnat dayta a gatad para iti mamitlo a pannangan iti inaldaw ta saan a makaanay para iti taraon a pagbiag ti tao. Ngem nasaysayaat daytan no maikompara kadagiti adu a marigrigat a Pilipino nga uray pay siwawayada ket awan met ti masnop a pangalaanda ti pagbiagda iti inaldaw.

Iti sango ti kasla nakakulong nga ayup a kasasaad dagiti balud kadagiti dadduma a pagbaludan, naginad ti gobierno a mangsolbar iti problema a pinataud met laeng dagiti agpapaay iti estado. Para kadagiti nasentesiaanen kadagiti kasoda, mayakar koma dagiti dadduma a balud kadagiti penal farm kadagiti nalawa nga isla. Rebbengna a mapadaras ti pannakaileppas dagiti kaso kadagiti korte babaen ti ad-adu nga ukom ken public attorney a mangtulong kadagiti napanglaw nga addaan ti kaso.

Iti panagadu ti bilang dagiti balud iti agdama, adda dagiti agatap a dagiti mapaspasamak a summary executions wenno extra judicial killings dagiti adda pakainaiganna iti illegal a droga ket kasla wagas tapno saan nga ad-adda pay a mapekpek dagiti pagbaludan, ken saanen a manayonan ti gastos ti gobierno kadakuada.

Adda dagiti makapanunot a saanen a rumbeng a taraknen ken tratuen a nasayaat dagiti balud gapu ta nakakulongda ta nagbasolda a rebbengna nga ikaroda ti dusada. Kas demokratiko a pagilian, rebbengna a masaluadan ti karbengan dagiti balud nangruna dagiti madama pay laeng ti pannakabista dagiti kasoda. Kas Kristiano a pagilian, rebbengna a matrato dagiti balud kas tao nga anak ti Dios, ken maikkanda ti gundaway nga agbabawi ken agbalbaliw. (Eden Alviar)