EDITORIAL: Panangsagat kadagiti Kandidato

EKSAKTO a makalawas laengen sakbay ti Mayo 9, 2016, aldaw a panangikeddeng dagiti nasurok a 54 million a botante a Pilipino kadagiti mangidaulo ti Pilipinas, kadagiti probinsia, ili ken siudad.

Napateg unay daytoy a masungad nga eleksion ta dagiti botante a mangibagi dagiti nasurok a 104 million a Pilipino ket pilien ken isaadda no sino dagiti kayatda a mangidaulo iti nasional ken lokal a gobierno. Dagiti botante ti agserbi nga ukom wenno hurado no dagiti papili a kandidato ket maikarida a maisaad iti posision iti gobierno.

Kas hurado iti salisal iti politika, ania dagiti pagbasaran dagiti botante iti panangpilida kadagiti aplikante para kadagiti nagduduma a posision?

Nagsayaat koma no ti Konstitusion ti pagilian ket inyetnagna dagiti nainget a pagallagadan wenno kualipikasion dagiti agkandidato tapno sigud koman a nasagatda maibasar iti integridad ken kabaelanda, tapno dagiti laeng koman programa wenno plataporma ti gobierno ti amirisen dagiti botante iti panangpilida kadagiti kayatda a butosan.

Nailanad laeng iti Pamunganayan-Linteg a mabalinen ti agkandidato no la ketdin natural a nayanak nga umili a Pilipino,  makabasa ken makasurat, addaan ti tumutop a tawen, rehistrado a botante ken agnanaed iti lugar a nakarehistroanna ken pagkandidatoanna iti umno a kapaut. No la ketdin dagiti kandidato ket addaanen kadagitoy a basic qualifications ket mabalindan ti agkandidato kadagiti kayatda a posision. Adu kadagitoy a kandidato dagiti saan a maikari kadagiti kalikagumanda a saad, ngem adunto kadakuada dagiti maisaad iti akem gapu ti panangpili kadakuada dagiti ad-adu a botante.

Nakalkaldaang a panunoten nga iti Pilipinas a mabigbig kas immuna ken kangrunaan a Kristiano a pagilian iti Asia, ken maysa kadagiti kangatuan ti literacy population iti sangalubongan, ket saan pay a politically-matured dagiti kaaduan a botante kas ipaneknek ti kalidad dagiti naisaad nga opisial iti naglabas nga eleksion, ken ipakpakita manen ti resulta dagiti election survey. Adu kadagiti napili nga opisial iti naglabas ken dagiti nangato ti puestona kadagiti survey dagiti saan koma a maikari nga agsaad iti akem gapu ti mapagduduaan nga integridad ken kinakurang ti kabaelanda nga agbalin nga opisial ti gobierno.

Nagsayaat koma no iti proseso iti panagkandidato kas opisial ti gobierno ket kasla iti panagaplikar iti trabaho iti pribado a negosio. No agaplikar iti uray nababa laeng a puesto kas ti sales clerk ket masapul a college graduate/level, addaan ti nasayaat a kababalin ken salun-at, ken adda kababaan ken kangatuan a tawen ti aplikante.

Masapul a ti aplikante ket idatagna ti transcript of record wenno diploma iti panagturposna iti panagadalna. Mabirok pay dagiti nagadu a clearance manipud iti barangay, police, korte ken National Bureau of Investigation a mangipaneknek a nasayaat ti kababalinna ken awanan ti criminal record. Masapul pay a mangited ti medical certificate kalpasan ti panagdalanna iti check-up ken laboratory examinations tapno mapatalgedan ti nasayaat a salun-atna. Maidatag pay ti birth certificate a mangipaneknek ti tawenna.

Nagsayaat koman no nailanaden iti Konstitusion dagiti kualipikasion a mangsagat a sigud kadagiti kandidato. Nayetnag koman iti linteg a dagiti laeng mabalin nga agkandidato ket dagiti nakaleppas ti tumutop a kurso wenno adal, awan ti criminal record-da a dakes, ken nasayaat ti salun-atda, ken dagiti laeng natural nga umili a Pilipino. No kastoy ti pannakasagat dagiti kandidato ket saan koman a marigatan nga agpili dagiti botante ta naarisiten dagiti papili.

No nainget a masagat dagiti aplikante iti nababa a trabaho, maarisit met koma a nasayaat dagiti aplikante kadagiti opisial iti gobierno. Iti naindemokrasiaan nga eleksion, adda kadagiti umili ti karbengan a mangpili kadagiti kayatda a mangidaulo ti pagilian. Adda kadakuada ti responsibilidad a mangarisit kadagiti kandidato no sino kadakuada ti ilalaen wenno ibellengda inton kaaldawan ti eleksion. (Eden A. Alviar)