EDITORIAL: Piesta dagiti Amin a Santo ken Kararua

RAMBAKAN dagiti Kristiano nangruna dagiti Katoliko ti Nobiembre 1 kas Solemnity of All Saints wenno Solemnidad dagiti Amin a Santo. Iti sumaruno nga aldaw, Nobiembre 2, marambakan met ti Solemnity of All Souls wenno Solemnidad dagiti Amin a Kararua. Dagitoy nga aldaw ket rambakan pay dagiti Simbaan Protestante kas ti Anglican ken Lutheran.

Ti pannakarambak ti Piesta wenno Aldaw dagiti Santo ket narugian idi panawen ni Papa Bonifacio IV a nangkonsagrar iti Panteon iti Roma para ken ni Birhen Maria ken dagiti amin a Martir idi Mayo 13, 609 AD. Inyusuat pay ni Papa Bonifacio IV ti Piesta dagiti Amin a Kararua para iti sumaruno nga aldaw. Ti pannakapili ti aldaw a pannakarambak ti Piesta dagiti Amin a Santo ket nairana iti Piesta dagiti Pagano a “Feast of the Lamures” para kadagiti espiritu dagiti minatayda.

Nayakar ti pannakarambak dagiti Amin a Santo ken Kararua iti umuna ken maikadua nga aldaw ti Nobiembre idi inyetnag ni Papa Gregorio III idi katengngaan ti maika-8 a Siglo.

Maramrambakan dagitoy dua nga aldaw gapu iti pammati dagiti Katoliko nga adda nainkararagan ken naespirituan a panagtitimpuyog dagiti sibibiag ken kararua dagiti natay nga addan sadiay Langit wenno Purgaturio. Iti pammati dagiti Katoliko, dagiti sibibiag ket mabalinda nga idawdawatan iti pannakapakawan ti basol dagiti akin-kararua nga adda sadiay Purgatorio. Patien pay dagiti Katoliko a dagiti santo nga  addan sadiay Langit ket mabalinda nga ibabaet wenno idanon iti Dios ti kararag dagiti sibibiag.

Idi un-una a tiempo, ti Aldaw dagiti Amin a Santo ket nasagraduan ken naulimek a maramrambakan gapu ta maidaton daytoy kadagiti natay a nakapudno iti Dios a nagbiag iti daga, ken nakasangbayen iti Langit. Ti met Aldaw para kadagiti Amin a kararua a naidaton para kadagiti espiritu a saan pay a nakagteng iti Langit wenno adda pay laeng sadiay Purgaturio.

Iti nagkauna a panawen, para kadagiti Katoliko, ti Aldaw dagiti Santo ket maibilang a Nasantuan nga Aldaw ti Obligasion, ket nasken a ngilinen ken makimisada malaksid no adda nakaro a sakitda wenno kellaat a nadagsen a napagtengda. Iti agdama, maibilang pay laeng daytoy a Nasantuan nga Aldaw ti Obigasion no nairana iti Domingo, ngem saanen a mangilin no nairana iti kadawyan nga aldaw.

Kadagiti Pilipino a Katoliko iti naglabas a panawen, nagbalinen a paset ti tradision ti simple a pannakarambak dagitoy dua nga aldaw. Dagiti Katoliko ket mapanda makimisa ken bumisita kadagiti nakaitabonan dagiti pimmusayen nga ipatpategda iti biag kadagiti kamposanto wenno memorial park. Agidatonda kadagiti kararag, kandela, sabong ken mayatang a taraon kadagiti tanem wenno panteon dagiti minatayda. Gundaway dayta nga aldaw nga agdedenna ken agiinniliw dagiti agkakapamilia ken agkakabagian iti ayan ti nakaitaneman ti ingungutenda iti biag.

Kakibin ti panagmoderno ti panawen, adun dagiti nabaliwan a wagas ti pannakarambak dagitoy dua nga aldaw ta adda payen dagiti aramid ti kinapagano nga isaysayangkat dagiti Kristiano kas kadagiti Halloween Party, Zombie Party/Run a maisuppiat iti tradision ken panursuro ti Simbaan. Dagiti ubbing ket mangiwaywayatda ti Trick for Treat. Dagitoy a gannuat ket natulad dagiti Pilipino kadagiti taga-Laud a pagilian a pinataud ti komersialismo a panunot dagiti tattao a namagbalin kadagitoy dua a sigud a mangilngilin nga aldaw kas panawen ti panaglang-ay ken panagkomersio.

No Nobiembre 1 ken 2, nagbalinen a kasla tiendaan wenno pagtagilakuan iti uneg wenno arubayan dagiti kamposanto. Timmayok payen ti presio dagiti sabong ken kandela a maidaton kadagiti natay. Sobran ti kinaadu ken kinaariangga kadagiti uneg dagiti kamposanto a puon ti pannakapainget ti seguridad dagiti tattao.  Adu dagiti mapan kadagiti kamposanto ti saan a mapan mangikararag kadagiti minatayda dagiti kangrunaan a gagarada. Pagbalinenda a kasla pagperiaan ken pagraragsakan ti kamposanto ta saanda pay a dumngeg no madama ti Nasantuan a Misa a mairuknoy kadagiti natay.

Gapu kadagiti nakaro a trapiko, krimen ken dakes a pasamak kadagiti kamposanto, addan dagiti naaramid ken maipakpakat nga ordinansa ken pagannurotan tapno natalged dagiti tattao a mapan bumisita kadagiti pimmusayen nga ipatpategda iti biag.

Napukawen ti kinasolemnidad dagitoy dua nga aldaw a maidaton kadagiti amin a santo ken kararua ta nagbalinen a piesta dagiti sibibiag a tattao. (Eden A. Alviar