EDITORIAL: Protektaran dagiti Pawikan

Addadan a nabiag itiĀ  nasurok 200 million a tawen. Ket iti panaglabas dagiti tawen, kapaliiwan ti in-inut nga ibabassit ti bilangda agingga iti maibilangdan nga endangered species.

Saanda a napeggad, saanda nga agdangran no di ket tumulongda pay iti tao iti panagtalinaed ti balanse a nakaparsuaan. Ammotayon ti peggad no saan a balanse ti nakaparsuaan, agtungpal iti pannakaungaw dagiti species gapu iti sobra a yaadu wenno iririmbaw dagiti nabilbileg ken napigpigsa a sabali a kaputotan.

Isu nga ipaganetgettayo ti pannakaprotektar dagiti pawikan tapno malapdan ti pannakaibusda. Ipategtayo koma ida kas maysa kadagiti kabayaganen a nagbiag, ta no mapukawda, saanton a maimatangan dagiti sumarsaruno a kaputotan. Dakkel ti akemda iti preserbasion ti balansiado nga ecosystem, a mangipasimudaag iti nasalun-at a wagas ti panagbiag.

Saan koma a tiliwen ida nga ipupok a kas taraken wenno ipanaw iti natural a pagnaedanda; nasken a maipakat dagiti addangĀ  paraĀ  iti panagaduda imbes a mangisaknap itiĀ  pannakapugipogda.

Ti panangibilang kadakuada a kas taraken, wenno kas taraon ta maibilangda a kas exotic food, ti pannakadadael ti pagnaedanda ti rason ken gapuna iti daras unay nga inda pannakapugipog. Nutritious ti karneda, nabaknang iti minerals ken protina. Napateg ti protina ta dakkel ti akemna iti pannakalapped ti nadumaduma a kita ti tumor cells ken papigsaenna ti immune system.Ā  Nasustansia a taraon dagiti itlogda. Ti rigatna, no mapanda agitlog iti takdang, dita metten ti pakatiliwanda.

Iti pagilian, nasaknap ti pannakaipaganetget ti pannakaprotektarda, ti panannakasaluadĀ  ti lugar a naynay nga inda pagitlogan.

Ngem adda pay mapaliiwmi a dakdakkel a makagapu iti in-inut a pannakaungawda – ti iseserrek dagiti ganggannaet a mangngalap.

Manipud Batanes agingga Sulo, agraira dagiti poachers ket pugipogendan ti kinabaknang nga ikut ti pagilian, maysa ditoyen dagiti pag-ong ken pawikan.

No saan nga agtignay dagiti maseknan nga otoridad, agpeggad a mapukaw ti kaputotanda iti masakbayan. Ti makunami, nasken unay a maipakat ti nadagdagsen a pannusa kadagitoy a poachers. Saan laeng koma a panagmulta iti nababa a gatad ti dusada, maideporteda pay ketdi koma tapno maikkatan ti bilangda nga agtiltiliw kadagiti pag-ong ken pawikan nga ilakoda iti sabali a pagilian.

Napapanawen ngarud ti pannakaigunamgunam ti pannakaprotektar dagiti pawikan iti pannakaselebrar ti World Turtle Day idiĀ  Mayo 23.Ā  Makikaykaysakami kadagiti mangipaganetget ti pannakaprotektar dagitoy a nabiag a napateg ti akemda iti pannakabalanse ti nakaparsuaan. (JMA Jr.)

Ā 

Ā