EDITORIAL: Simuten amin a murkat iti pinggan

Idi napankami nagpasiar idiay The Netherlands, maysa a napaliiwmi kadagiti nakalangenlangenmi a Dutch ti panangsimutda iti kanenda iti pingganda agingga ti awan ti mabati a murkat. No nabsogen diay anakda ket dinan kayat nga ituloy ti mangan, alaen ti amana ti sobrana sana ibbusen.

Idi damo, kinatawaanmi iti nalimed ti maysa a gayyemmi a Dutch gapu iti daytoy a galadna. Ngem idi agangay, nagtungpal daytoy iti panagraemmi kadakuada idi makuentami ti mainutda iti taraon iti unos ti makatawen gapu iti ugalida nga awan ti mabati a murkatda iti pingganda.

Dikami ngarud nasdaaw idi mabasami ti resulta ti maysa a surbey nga insayangkat ti Food and Nutrition Research Institute (FNRI) ti Department of Science and Technology (DoST) a makapukpukaw ti pagiliantayo iti aganay 308,000 tonelada a bagas iti makatawen maigapu iti saantayo a panangibbus amin nga innapuy wenno murkat a naggian iti pinggantayo tunggal pannangantayo.

Segun iti nasao a surbey a naisayangkat idi 2008, no baluarantayo dagiti  madaddadael a murkat wenno nabangles nga innapuy, umabot iti P23 milion ti inaldaw, umdasen a mangpakan iti 4.3 million a tattao.

Ditoy Luzon ti kaadduan iti madaddadael nga innapuy ta agarup 16 gramo iti tunggal tao idinto nga aganay 12 gramo tunggal ulo iti Visayas ken Mindanao. Kuna ti FNRI nga iti daytoy a natakuatan, aganay a 3.3 kilos ti mapukaw nga innapuy ti tunggal tao iti makatawen.

No koma laeng awan ti ibati dagiti umili a murkat wenno ittip kadagiti pagapuyan ken  maibelbelleng nga innapuy gapu iti pannakabangles, agtungpal koma iti pannakainut ti gobierno iti agingga iti P10 billion a magastona iti panagangkatna iti bagas ken mapakan koma ti agarup 4.3 milion a mabisin a Filipino iti makatawen, kinuna met ti PhilRice.

Dandani tinawen nga agangkat ti gobierno iti bagas manipud kadagiti kaparangettayo a nasion agsipud ta agkurkurang ti produksiontayo iti bagas nga agpaay a taraontayo nga agindeg ditoy pagilian. Ngem linukaisan ti surbey a no ammotayo koma nga ilalaen amin a murkattayo tapno awan ti mabati iti pinggantayo, saan koman a nasken pay nga aggatang ti gobierno iti pangsarakuyna iti agkurang a produksiontayo iti bagas. Daydiay inlatangna a paggatang iti bagas iti sabali a pagilian, adu koman dagiti proyekto a pakaibusbosanna a mangipaay iti pagnam-ayan dagiti umili.

Ania ngarud ti kasayaatan nga aramidentayo tapno mapabassit ti mapukawtayo gapu kadagiti madadael nga innapuy iti dulangtayo? Simple laeng, apay a ditayo tuladen dagiti Dutch a simutenda amin a naggian iti pingganda agingga iti awan mabati a murkat?#