EDITORIAL: Ti tao ken ti makapungtot a nakaparsuaan

Idi Marso 11, dinayyeg ti 8.9 magnitude a ginggined ti Japan, kiniborna ti lansad ti kabaybayan a nakaigapuan ti pannakaparnuay ti innem a metro ti katayagna a tsunami a nangpalanas iti maysa a sibubukel nga ili ti Japan ken nakalmesan ken nakagaburan dagiti ginasut a residente a saan a nakataray iti nangato a lugar.

Daytoy ti kapigsaan a ginggined a napasaran ti Japan ken maikapito a kapigsaan iti historia ti sangalubongan. Ita pay laeng, mapattapattan nga umabot iti 10,000 dagiti tattao a natay iti ginggined ken 15,000 dagiti mapukpukaw gapu iti naparnuay a tsunami a nanglemmes ken nanggabur kadagiti umili.

Babaen ti moderno a ramit-komunikasion kas iti selpon ken video camera, nakita ti sangalubongan ti kinaranggas ken kinadamsak ti ginggined ken ti tsunami a nangdidigra iti Japan. Uray kasano kinatangken ti rikna ti maysa a tao, agaringgen la ketdi ken maaliaw bayat ti panangbuyana iti telebision ti  panangduprak ken panangiburang-it ti napigsa nga agus dagiti dalapusenna a kotse, balbalay, bangka, kaykayo ken poste.

Iti Japan, idi naiwaragawag ti idadateng ti tsunami, dagus a nagtungpal dagiti umili ket nagbakuitda iti nangato a lugar a manamnama a saan a makalay-at ti nadawel a danum. Iti baet daytoy, rinibribu latta dagiti natay gapu iti kinapardas ken kinaranggas ti danum a nanglemmes ken nangirarem kadakuada.

No ditoy pagilian ti nakapasamakan daytoy a didigra, saan a mainsasaan a nakarkaro manen ti namsaakan ti ginggined ken tsunami ken ad-adu a biag ken sanikua ti napukaw ken naitanem iti pitak ken bato agsipud ta ditoy pagilian, kapaliiwan a samto laengen agkuti dagiti residente addan iti sungaban ti peggad wenno magabayen.

Ipaspasindayag dagiti agtuturay ti Japan ti kinasagana ti pagilianda a mangsango kadagiti sumangbay a didigra. Ngem iti sanguanan daytoy naglawa ken ingget damsak a didigra, nalukaisan ti kinapudno a saan a kabaelan a sarangten ti Japan wenno aniaman a pagilian a pakairamanan ti Estados Unidos, Inglatera, Germany ken dadduma pay a dadakkel a nasion ti nakabilbileg a puersa ti makapungtot a nakaparsuaan. Pinaneknekan daytoy a trahehia nga uray kasano kinabileg ken kinabaknang ti maysa a pagilian, mayarig laeng iti puling a pulinglingen ti  nakaparsuaan no bumtak ti kinaranggasna.

Dakkel a leksion ti maadal iti iduduprak ti ginggined ken tsunami iti Japan. Linukaisan daytoy a didigra ti kinapudno nga iti baet ti kinasirib ti tao, adda dakdakkel a puersa ngem isu. Uray ti baet ti nagdakkelan a dimmur-asan ti tao iti siensia ken teknolohia, iti apagdarikmat, kasla templo nga agrissuod dagiti binangonna iti iduduprak ti makapungtot a nakaparsuaan.

Kanaig daytoy, sumngay ti saludsod: maysa kadi daytoy a palagip iti tao a dina padasen a pataran wenno labsan ti naindaklan a dakulap a nangsukog iti kinataona ken nangipug-aw iti kinasirib kenkuana?#