EDITORIAL: World Cancer Day

Iti daytoy nga aldaw, Pebrero 4,  makiramankami a makipaset iti timek ti sangalubongan a mangibunannag ti mensahe maipapan itoy nainlubongan a pannakidangadang kadagiti nagduduma a klase ti sakit a kanser. Itoy a tawen, maituon iti imatang iti tagline a “Kanser – Ammom Kadi?” a nakapokus iti Target 5 of the World Cancer Declaration, ti panangipakaammo iti sapasap a rebbengnan ti pannakapukaw dagiti tuodan itoy, lalo dagiti pammati ken panangiyaleng-aleng kadagiti balakad-salun-at a lapped iti panggep a pannakaprebentar no di man naan-anay a pannakaliklik daytoy nakain-inaka a sakit.

Ipaganetgetmi iti sapasap a ti kanser ket saan a gagangay nga isyo wenno tungtongan maipapan iti salun-at, no di ket inukoparannan ti nalawlawa a genned ti gimong, sosial, ekonomik, development ken implikasion ti kalintegan ti tao.

Wen, makiramankami a mangipakammo nga awan ti kinapudnona a ti kanser ket sakit laeng dagiti adda kabalinanna iti biag ken nalawa ti aangsanna, dagiti nataengan, ken dagiti agnanaed kadagiti nadur-as a nasion no di ket awan ti pilpilienna, uray asino ket seknanna; maysa daytoy a sangkalubongan nga epidemia a nangapektar iti amin nga edad, sadinoman ti pagnanaedan, ken aniaman iti kasasaadna iti biag.

Makidanggaykami a mangibunannag a saan a pudno ti nakaisigudan a pammati, a ti tao nga agsagsagaba iti sakit a kanser ket aglaklak-am iti nakakas-ang unay a panunoten, nga awan dumanan daytay tao nasentensiaanen iti bitay. Ipaganetgetmi a ti kanser ket maagasanen, maprebentaranen babaen ti panangsurot kadagiti balakad-salun-at maipapan itoy a sakit.

Makikaykaysakami iti pannakaiwaragawag a biddut ti pammati a gasat ti tao ti agsakit iti kanser.  No saanna nga annadan ti bagina ita, iti masakbayan, natural a sagabaenna ti tuok ken rigat iti panangiyaleng-alengna ken saanna a panangtungtungpal kadagiti balakad-salun-at. Babaen kadagiti maitutop nga istratehia, ad-adu pay ngem maysa kadagiti tallo nga agsakit iti kanser ti maprebrentaran ken maagasan.

Mapengdan daytoy a saki babaen ti serioso a panangtungpal no kasano a maliklikan. Ti panangliklik itoy ket babaen ti epektibo a programa no kasano a kontrolen babaen ti universal vaccination programmes, a better informed public, improved diagnosis methods, universally available pain control control, improved training for medical staff, ken reduced risk factors as tobacco use, alcohol consumption and obesity. Iti panangamirismi kadagitoy maipatpatungpal a programa maipapan itoy a sakit, dayta maudi a nainaganan iti kangrunaan a maiyaleng-aleng Saan laeng nga iti sigarilio ken alkohol a maala ti sakit a kanser no di ket iti sobra a kinalukmeg ken timbang—nasken ngarud a malapdan nga agsaknap dagitoy a tuodan daytoy a sakit.#