sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ekonomia wenno biag?

MASALUDSOD man dayta gapu iti agtultuloy a pangta ti bayrus iti pagilian. Ken iti sangalubongan.

Gapu iti nainget a pannakaipatungpal dagiti annuroten iti salun-at, tapno di agraira ti bayrus, adu ti nagrigat a kailian. Nagsardengda kadagiti panggedanda. Naipawil dagiti nakairuaman nga aramid iti inaldaw.

Saan a kas karina ti makaruar kadagiti pagtaengan!

Dagiti laeng palubosan ti linteg ti masapul a rummuar.

Gapu itoy a napasamak, timminggaw ti timek dagiti kailian a makasapul iti tulong. Ammotayon a di nagpamayang ti gobierno ket rinuk-atanna ti riniwriw a pondo para itoy.

Nupay kasta, adu latta ti nangngeg a reklamo… adu ti naparnuay nga isyu.

Ngem di namki ti gobierno. Inannongna latta ti akemna a kas pangnamnamaan dagiti umili. Ti laeng adatna, adu latta met dagiti adda a nangipatungpal itoy ti nagrekado iti makasugkar.

Nagangayanna, adu a kailian ti (n)agsaksakit ti nakemna.

Gapuna a nupay ipawil ti linteg, insiblokda latta ti nangged, ti nangaramid kadagiti addang tapno mabiagda ti pamiliada. Nupay katukad ti panagpeggad ti biagda!

Iti panagtultuloy ti Community Quarantine, rimmigat a rimmigat ti biag. Pinalusposan latta met ti gobierno dagiti ikutna a pondo.

Ta adu ket ngarud ti nangnamnama nga iti kabiitan a panawen, maparmekto met laeng ti bayrus. A makaruk-attayto met laeng iti daytoy a parikut.

Agingga a mangrugin a makidkidan ti pagbagasan a kunada. Maaw-awanen ti makiraud.

Ket no di pay aglukat dagiti negosio ken ania man a pamastrekanna, sigurado la ketdi nga awanton ti makaut pay. Agrigat ti gobierno. Agrigat ti sibubukel a pagilian. Awanen ti maipaayna a tulong kadagiti makasapul.

Agrigat dagiti umili! Ket amangan laeng a ditoyda a makapanunot nga agaramid iti maikaniwas. Mabiagda laeng ti pamiiada!

Ditoy a naimatangan ti gobierno ti masapul a mapasubli a dagus ti taray ti amin.

Ket in-inut a napaluk-ayan dagiti pagalagadan. Manipud iti Enhanced Community Quarantine (ECQ), naipan iti Modified ECQ dagiti dadduma a lugar. Sa General Community Quarantine (GCQ) kadagiti probinsia nga awan(en) ti nairekordda a biktima ti bayrus.

Nga idi agtanoy, uray payen iti Kamaynilaan, nga agtultuloy ti panagadu ti biktima, simrek metten iti GCQ.

Limmukay a limmukay dagiti annuroten. Immadu nga immadu dagiti makaruar kadagiti pagtaenganda. Naluktan dagiti panggedan. Naisubli bassit ti nadumaduma a wagas ti transportasion.

A no kitaen, kasla normal lattan ti taray ti panagbiag. Reprep dagiti tao iti kalkalsada. Nagsubli ti nakaro a trapik iti Kamaynilaan.

Naibilin payen ti pannakapalugod nga agawid dagiti napupok iti siudad kadagiti bukodda a probinsia/ili.

Iti kastoy a wagas, saanen a masapul ti panangruk-at pay ti gobierno iti pondo. Makatrabahon dagiti umili. Addan pamastrekanda uray bassit. Saandan a paduduolan laeng.

A dakkel a pakaangsan ti gobierno. Aglalo ket, kas nasaon, mangrugin a makidkidan ti pagbagansanna.

Naragsakan ti kaaduan nga umili. Aglalo dagiti mangnamnama laeng iti aginaldaw a sueldoda. Kasta metten dagiti nabayagen a mail-iliwan kadagiti ipatpategda iti biag. Iti udina, makaawiddan kadagiti pagtaenganda.

Ta babaen ti programa a Balik-Probinsya, naibilinen ti mabalin a pannakapagawid dagiti kailian a napupok iti Kamaynilaan. Ngem masapul nga adda sertipikasionda a negatiboda iti bayrus sakbay a mapagawidda.

A naglasatda iti makunkuna a 14-day quarantine. A singkaaduanna a saan laeng a 14 nga aldaw. Aglalo la ketdin dagiti kailian nga OFWs. Naidiretsoda kadagiti quarantine area (hotel, barko, establisimiento).

Adda kano payen agdua bulanda iti quarantine area ngem awan pay ti resulta ti swab test-da a mangipakita koma a ‘nadalusda” ket mabalindan ti agawid.

Iti napasamak a pannakapaluk-ay dagiti pagannurotan, rimsua manen ti anabaab. Kasanon no dagitoy a mapalugodan nga agwid ti agiwaras iti bayrus kadagiti luglugarda. Numona ta aggapuda kadagiti lugar a pagrarairaan ti sakit.

Ngem impetteng dagiti otoridad nga awan ti rumbeng a pagdanagan ta siguraduenda a negatibo iti bayrus dagiti mapagawid. A nagdalanda iti pannakakuarantinas.

Sa naibilin payen a makaammon dagiti local government units (LGUs) no ikuarantinasda manen dagiti dumteng nga umili tapno ad-adda a mapennek ti kinaawan ti bayrus kadakuada.

A kaaduanna ti saanen a nangkuarantinas kadagitoy ta adda metten iggem dagiti nagawid a sertipikasion a nagtaud kadagiti lugar a naggapuanda.

No amirisen a naimbag, kasla adda bangking/tingig iti napasamak. Idi kabassit dagiti biktima, naipawil a kasta unay ti basta lattan iruruar ken panagbiahe. Naipupok ti tunggal maysa.

Iti ta agtultuloy ti panagngato ti bilang dagiti biktima, isu metten ti pannakapaluk-ay dagiti annuroten.

Ad-addan, a, nga agwaras ti bayrus! kunada man dagiti agpalpaliiw.

Iti kabayag a rummuar ti resulta ti swab test, baka nakasagudto met laeng iti bayrus ti indibidual a nakakuarantinas. Ditan a sumrek ti napeggad a pasetna. Rummuar a negatibo sa maikkan iti sertipikasion a “nadalus.”

Iti iruruarna, imetna gayamen ti bayrus nga agawid iti ilina. A pamunganayan la ketdi ti panagwaras manen ti sakit!

Ta adda man kuna dagiti dadduma nga otoridad iti salun-at a mabalin a kadagiti quarantine area ti pakaalaan payen dagiti kailian iti bayrus!

Simple laeng met no apay nga in-inut a napaluk-ayan ti panaggarawtayo. Masapul nga agbiag ti ekonomia. Masapul ti panagtrabaho tapno naanayas ti taray ti panagbiag.

Ngem kadagiti dadduma a grupo nga agpalpaliiw iti mapaspasamak iti pagilian, ania, napatpateg ngarud ti ekonomia ngem iti biag?

Ta kasla kayat ti gobierno a kuna: matira ang matibay!

No tingitingen a naimbag, dakkel a kinapudno ti ad-adda a panagwaras ti bayrus itoy nga in-inut a pannakaisubli ti taray ti aginaldaw a panagbiag. Kayatna ngarud a sawen, umadu la ketdi nga umadu iti maakaran/makaala iti sakit.

Kitaen laengen ti rekord ti Departamento ti Salun-at. Agtultuloy ti panagtayok ti bilang dagiti biktima. Iti panagadal dagiti agsuksukisok iti Unibersidad ti Pilipinas, kunada idi damdamo ti pandemia, a no di agkuti ti gobierno ken datayo nga umili, mabalin a dumanon iti 24 000 dagiti biktima agingga iti tartaraudi ti bulan ti Hunio wenno nasapa a paset ti Hulio.

Ngem maikadua a lawas pay laeng, nadanonen ti pagilian dayta a kaadu ti biktima! Ket nakadadanag ti agtultuloy latta a panagaduda iti inaldaw-aldaw nga aglabas.

Ditoy laengen Tanap, kalpasan ti makabulan nga awan ti baro a kaso ti biktima, kalpasan a naagasan amin dagiti nagpositibo malaksid iti maysa a pimmusay, addada manen baro a kaso iti agdama.

Ket dagiti naggapu iti Kamaynilaan, dagiti nagaplay iti Balik-Probinsya Program, dagiti baro a biktima!

Iti sumagmamanon nga aldaw a nawayada a rimmuarimmuar kadagiti pagtaenganda, mano ngata a kalian ti naaakaranda (nga isu ti agdama sapsapulen dagiti maseknan)?

Isu a daydi natalinaay bassit a nakem, nasuktan manen iti panagdandanag ditoy Tanap. Nakaam-amak manen ti rummuar a mapan aggatang kadagiti masapsapul. Ta, ney, mabalin a makapulapolmo iti plasa, establisimiento dagiti napagawid a kailian.

Ket ditayo ammo baka no adda imetda a bayrus ti COVID-19!

Maawatantayo a napateg ti pannakabiag ti ekonomia. Ta kunada ngarud a no di pay laeng aggunay daytoy, ad-adu ti matay iti bisin.

Ngem siguraduen latta koma dagiti otoridad a maipatungpal dagiti annuroten tapno saan nga agraira ti bayrus. Datayo met nga umili, maitutop la unay ti panangaramidtayo met dagiti annongentayo. Saantayo nga agbalin a kampante la unay! Surotentayo ti bilin ti linteg. Annad iti amin nga annad!