Footer

Fake news ken social media (Umuna a paset)

Iti agdama, a panawen ti rinnimbaw ken sinnapawan kadagiti social media ken fake news websites, maar-aramaten ti fake news a kas istratehia a mangiduron ti ingpen babaen iti pananglayus kadagiti damag nga awan kinapudnona wenno parnuay ti alikuteg a panunot, binaliwan dagiti dadduma a paset ti pudpudno a damag tapno umayon iti panggep. Ngem ti kangrunaan a motibo ket mangipaay iti kredito wenno diskredito. Kangrunaanna a taudan dagiti peke a damag ket dagiti fake news websites ken social media platforms, ken nai-share ket nagpipinnasaanen.

Itoy a panawen, naglaka met laeng ti mangaramid iti account kadagiti social media, ket saan laeng a maymaysa no dipay ket adu nga accounts no kayat, nga isu iti usaren a pangiwaras kadagiti damag a mapagduaduaan ken addaan iti bukod nga intension. Ti kalakana a mangaramid iti account ti nangsibug ti nalimed a gagem tapno lalo pay a lumangto. Saan met nga usaren ti pudno a nagan ken ladawan no di ket dagiti palsipikado laeng. Kasta met laeng ti intension dagiti fake news websites. Adda pay dagiti peke a damag nga agkopia kadagiti logo dagiti nalatak ken am-ammon a media firm tapno agparang a kas otentiko nga isuda iti nagtaudan dayta a damag, lalo ket adu pay laeng dagiti saan a naka-encrypt a logo.

Babaen iti panangilukat dagiti news websites ti comments kadagiti artikulo, namayagpag met ti trabaho dagiti trolls a mangipaaay iti lilibeg ken panangguyod a pababa iti kappi nga agpilit a tumadog iti ngato. Dagiti trolls ket isuda dagiti mabaybayadan nga alipores nga adda iti amin a suli tapno dependaranda wenno idayaw ti pagtataudan iti diroda wenno ti bread and butter a makunkuna.

Dagiti mabaybayadan a trolls ket nalaklaka nga amang wenno mas economical ti mabusbos no ikumpara iti tumukno sadi langit a presio dagiti higante a PR firms. Ti immuna a nadakamat ket ited laeng ti katukad wenno doble a gagangay a sueldo, kagatendan dayta a banag ta maibilang met nga extra income wenno nayon iti saanen a mabinnat a sueldo ket kasapulan iti sabali pay a taudan ti panguartaan tapno saan a kumbet ti buksit, lalo ket maaramiden iti apagbiit iti agiposte kadagiti komentario kadagiti artikulo, wenno agiposte iti damag iti uray sadinoman nga ayan babaen iti selpon. Dagitoy a mabayadan a trolls ket anti wenno pro-government, iti sabali a persona kontra sabali, timpuyog kontra timpuyog ken dadduma pay a panagpepengnget ti impormasion ken opinion.

Nupay kasta, sumagmamano met ketdin a singasing dagiti nakatugaw iti kamara ken senado ken nadumaduma a gunglo ken indibidual, a nasken malimitaran no dipay ket maiddep koma ti ngumayngayebngeb nga apuy ti fake news, ta di masasaan a mangipaay iti saan a nasayaat a banag, ta mangipaay met iti pannakairrita ti gimong. Nasayaat la unay a singasing. Ti panagiwara kadagiti palso a damag ken di umno nga impormasion ket dakkel ti ibungana a negatibo a banag iti publiko.

Ngem iti adatna, agpatingga laeng iti suhestion. Ti rason, awan iti mangamin a direkta a mangar-aramat kadagiti trolls iti bukod nga intesion. Pagangayanna, mangputar met iti sabali a bangir iti singasing maipapan itoy, agingga mapasamaken ti ginnaburan iti laing wenno linnaingan iti mapasamak iti timmaud nga isyu. Iti daytoy a situasion, a ginnaburan, ti orihinal nga isyu ket saanen a tumpaw ta nagaburan la ngaruden. Pagangayanna, no limmamiis ti isyu, dimmapo metten ti beggang ket awanen ti barana.

Maysa a serioso a banag iti panagraira dagiti peke a damag, ta posible itdenna iti pannakaulaw, ket agbanag nga awan a pulos iti naawatan ken rumbeng koma nga impormasion nga agsawen tapno maidur-as ti kasasaad iti biag wenno tapno maammuan dagiti napapateg nga impormasion mainaig iti taray ti gimong a paggargarawan, wenno maipapan iti panaggunay ti gobierno babaen kadagiti napusgan a mangpataray.

Iti pannakaaramat ti peke a damag a kas armas kontra iti kalaban wenno kasungani iti ingpen ket napeggad la unay, ta agdadata nga isu iti taudan ti saan a nasayaat nga impression iti asino ken aniaman a dakdakamaten kadayta a damag. Napeggad, ta itdenna iti ad-adu a pannakariribuk ken maikkat iti kompiansa iti asinoman a madakdakamat, ket uray metten a, ti pumalpalapal iti di umno, natural nga agsagaba met itoy gapu iti inna panangbalballaibo. Kangrunaanna, saan a maidanon kadagiti umili ti pudno nga impormasion.

Napateg la unay ti panagtalek ti publiko, iti asinoman, nga isu koma iti rumbeng a saluadan a di ket aramiden a kas instrumento para iti dur-asan ti kabukbukodan a gagem.

Ti maysa a kadaksan a bunga daytoy a panagraira dagiti peke a damag, ket ti posible a saan a pannakadusa iti maysa a nagbasol, aglalo no daytoy ket adu dagiti inupaanna a trolls a manglayus-agiwara iti mangsalaknib kenkuana. Dagiti trolls ket saan nga ammo ti kinaasinoda ta nakamaskarada, iti punto a panangprotektar ti kinaasino, pamilia ken dagiti patgen iti biag; iti daytoy a pagteng, maymaysa ti motibo: trabaho laeng, gammatan ti panguartaan awan la ketdi ti pakairamanan.

Pagangayanna, daydiay agal-alingasaw a buyok iti estero a lubong nagbalinen a hardin ti rosas. Itoy a kaso, saanen a mapagduaduaan a mapasamak ti inhustisia, ket mas lalo nga agsagaba dagiti babassit nga umili wenno dagiti nakurapay nga awan a pulos iti pagpawaywayda iti pakaipasungalngalan nga asunto. Itoy a punto, tumaud iti ad-adu nga isusupring ken panagkitakit a makipaset iti gunay ti gimong, iti rason a pannakabaybay-a ken pannakaikuspil. Nasayaat no kumayakay laeng a di ket tumipon kadagiti sumupsupring, iti rason nga awan iti panagpapada.

Ti maysa a pagilasinan a dakkel unayen ti pannakapisang ti telon ti gimong a parnuay ti fake news ket mabasan kadagiti komento kadagiti damag ken dadduma pay nga artikulo. Lalona a dimmegdeg ti nakaro unay a pinnengnget kadagiti komento babaen iti pannakaklasipay dagitoy iti dua a kangrunaan a maris dagiti trolls: ti Dilawan ken ti DDS

(ADDA TULOYNA)