Footer

Brgy Amguid, Candon City. Photo taken from Prov Board Member Atty Pablito Sanidad (https://www.facebook.com/atty.pablitos)

FEATURE: Mabalinen nga iballaag no adda panagreggaay ti daga, kuna ti sientista ti UP (Umuna a paset)

Photo credit: Brgy Amguid, Candon City. Photo taken from the Facebook Page of Prov Board Member Atty Pablito Sanidad (https://www.facebook.com/atty.pablitos)

Nagbettak ti daga ti Barangay Amguid iti siudad Candon. Limned ti daga ti tengnga ti taltalon iti Santa Lucia. Adda met panagreggaay kadagiti 10 pay nga ili ken siudad ti Ilocos Sur.

Naaramid dagitoy gapu ti napigsa ken nagtultuloy a panagtudo idi Agosto 11-16 daytoy a tawen gapu ti nepnep ti Luzon ken ti kaadda ti low pressure area, segun kenni Engr Michael Chan, hepe ti Provincial Disaster Risk Reduction and Management Council (PDRRMC).

Ngem ammoyo kadi a mabalinen a sapulen ti paggappuan ti panagreggay ti daga? Iti kasta naballagaan koma dagiti lumugar sakbay a napasamak dagitoy?

Segun kenni Dr Dymphna Nolasco-Javier iti University of the Philippines Baguio, adda dagiti wagas ken instrumento a mabalin nga usaren tapno maited ti ballaag no adda panagreggay ti daga dagiti turod wenno bantay.

Dagitoy nga instrumento riknaenda ti kinadam-eg ti daga. Ket no maamuuan no kasano kabasa ti daga, maammuan dagiti eksperto no asideg nga agreggaay ti maysa a lugar. Dagitoy nga instrumento kas ti moisture sensor, tilt sensor ken dadduma pay ket us-usaren dagiti sabali a pagillian kas ti Italia, kunana. Ngem saan pay a maus-usar dagitoy iti pagillian. Masapul laeng ti napinget a gagem ti gobierno tapno maaddaan met ti kastoy ditoy Pilipinas a pagillian ti bagyo, kunana, a no sadino ket adda agarup 20 bagyo ti kada tawen ti nairekord ti Department of Science and Technology-Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical Services Administration (DOST-PAGASA).

Malaksid kadagitoy nga instrumento, adu pay ti mabalin nga aramiden dagiti maseknan nga ahensia tapno maammuan dagiti lugar nga agngangabit ti panagreggayna. Daytoy ti naammuan ti grupo ni Javier babaen ti panagsukisokda ken ti kakaduana a da Dr Lalit Kumar ken Dr Arlene Mae Tengonciang kadagiti panagreggaay iti Baguio idi 2009 inggana’t 2013.

Masapul ti umno a pannakasurot ti plano ti panagusar ti daga, kuna ni Javier.  Kasta met ti napintas a panagtitinnulong dagiti nagduduma a sector iti panagbangon kadagiti balay, rangtay ken kalsada ken amin a maipatakder.  Mairaman ditoy ti grupo dagiti arkitekto, inhiniero, geologists, ekonomista, eksperto ti aglawlaw, ken dadduma pay a maseknan.

Segun ti resulta ti panagadal nga inaramidda, adu pay dagiti mabalin a maitulong dagiti mismo nga agindeg ken amin a sektor ti komunidad tapno nasapa a maikanawa dagiti lumugar iti didigra ti reggaay. Mairaman ditoy ti panangdalus a kanayon kadagiti pagtarayan ti danum, pannakasurot ti orihinal a pagnaan ti danum, panagmula ti kaykayo kadagiti bakras ti banbantay a mangpasardeng ti panagusar ti nakali a daga a maibunton ti bakras wenno pannakasemento dagitoy, ken panangpasardeng ti panagminas.

Masapul ti political will ti pannakaipatakder ti community- based early warning system a 100% ti pannakaipatungaplna 24 oras kada aldaw, kuna met ni Bartolome Bautista, deputy director ti Philippine Institute of Volcanology and Seismology iti pannakiuman-uman ti media kenkuana ti napasamak a National Simultaneous Earthquake Drill iti siudad ti Vigan idi Agosto 16.

Ti konkreto a solusion ti panagreggaay ket ti pannakaiyalis dagiti agindeg iti natalged a lugar nga idadaulluan dagiti opisiales, kunana.  Masapul ti regular a pannakabisita dagiti lugar ta insigida a masita dagiti agbangon ti balayda ta saanda nga umadu.

Natakkuatan ti Mines and Geosciences Bureau (MGB) ti rehion1 nga indaulluan ni Socrates Gaerlan, chief Geologist, a nangadal ti panagreggay ti Barangay Amguid ti Candon idi Agosto 16 a ti panagnepnepna ti gapu ti panagreggaay ti daga ti maysa a parte ti lugar.

Masapul ngarud ti pannakabantay ti Ilocos Sur kadagiti panagreggay ta adda 14 nga ili nga adda iti Cordillera Mountain Range. Dagiti 19 nga ili ken siudad nga adda iti igid ti baybay ket makurkurkor ket agreggaay dagiti parteda gapu ti tudo ken kinadawel ti dalluyon no tiempo ti bagyo, segun ti PDRRMC.

(ADDA TULOYNA)

, , ,