Komentario: Firecrackers total ban iti Pilipinas | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

Firecrackers total ban iti Pilipinas

NAINDAKLAN a pagyamanan iti Dios dagiti Pilipino ti kaawan iti natay ken panagpababa iti 35% ti bilang dagiti biktima ti firecrackers iti intero a Pilipinas iti panangpasangbay iti Baro a Tawen no maidilig iti naglabas a panawen.

Maibasar iti report ti Department of Health, apaglabes iti 200 dagiti nasugatan gapu iti firecrackers, ken kaaduanna ket ginubuay ti legal a paputok.

Iparang ti report ti DOH a ti apaglabes iti 200 a nairehistron a kaso ket nababbaba ngem ti nasurok a 250 a nai-record manipud idi Disiembre 21, 2018 agingga idi Enero 1, 2019. Nababbaba pay iti 71% ngem iti lima a tawen nga average ti 403 a kaso manipud idi 2014 agingga idi 2018.

Awan met ti nai-report a nadangran a napuntaan iti naiwawa a bala ti paltog gapu iti indiscriminate firing no man pay addan dagiti natiliw ken nakasuan gapu iti panagpaputok iti paltog kabayatan ti panangpasangbay iti Baro a Tawen pakairamanan ti sumagmamano a polis, soldado ken sibilian.

Kinuna ni Health Secretary Francisco Duque II a nagun-od ti DOH ti panggepda a mangpababa iti bilang dagiti biktima ti paputok ita a panagsina iti 2019 – 2020 iti 35% no maidilig iti naglabas a panagsina iti 2018 – 2019, ken Zero Death wenno awan ti nakettel a biag, ngem saan nga agsardeng ti DOH agingga a magun-odda ti Zero Injury mainaig iti paputok.

Ti panagpababa ti bilang dagiti nadangran iti paputok ket epekto ti panangiyetnag ni Presidente Rodrigo Duterte iti Executive Order No. 28 idi 2017 a nanglimitar ti kadakkel ken kaadu ti pulbora dagiti paputok. Sagudayen pay ti Executive Order No. 28 ti pannakaangay dagiti “community fireworks display” kadagiti barangay iti ili ken siudad.  

Binigbig ni Secretary Duque ti tulong ti media ken dagiti local chief executives iti kampania iti publiko iti panagusar iti paputok iti panangpasangbay iti Baro a Tawen. Iti addang ti DOH a manggun-od iti Zero Injury a biktima ti paputok iti masungad a panagpasina iti tawen ket inrekomendada ti “total ban” iti panagaramid, panaglako ken panagusar iti paputok.

Nasken dayta ta saan a naan-anay nga epektibo ti pannakalimitar ti kadakkel ken kaadu ti pulbora dagiti maar-aramid ken mailaklako a paputok ta kaaduan kadagiti nadangran itatta a panagsina ti tawen ket gapu kadagiti maibilang a legal firecrackers. Iti laksid ti kaadda ti Executive Order No. 28 ket adu met latta dagiti maipuspuslit wenno smuggled firecrackers manipud China ken mailiblibas a mailaklako.

Sadiay Kongreso, manamnaman ti pannakaipila ti gakat para iti “total ban of firecrackers,” ngem sigurado nga adda dagiti sektor a mangkontra ken ag-lobby tapno saan nga agbalin a linteg ti gakat. Kangrunaan a komontra iti gakat ket dagiti agar-aramid kadagiti paputok a kaaduanna ket sadiay Bocaue, Bulacan gapu ta adu dagiti negosio nga agserra ken adu a trabahador ti maawanan iti pagsapulan.  Maibilang a multi-mllion nga industria ti firecrackers industry ket adu la ketdi dagiti negosiante ti mangirupir ti agtultuloy a panagaramid ken panaglako kadagiti firecrackers ken fireworks iti Pilipinas.

Saanen a pagduduaan ti pagtaktakderan ni Presidente Duterte kontra paputok ta sadiay Davao City idi isuna pay ti Mayor ket ti siudad nga immuna a local government unit a nagaramid ken nainget a nangipakat iti ordinansa a mangipawil iti panagaramat iti paputok. No iyendorso ti Presidente iti Kongreso ti total ban iti firecrackers ket nadaras la ketdi a maaprobaran ti gakat.

No sinsero dagiti kameng ti Kongreso a mangigibusen iti awan ti mamaayna a pannakaibuis ti biag ken pannakadangran dagiti tattao ket nasken a mapasardeng metten ti nabayagen a tradision dagiti Pilipino nga agaramat iti paputok no Panawen ti Paskua ken panagpasina iti tawen. Masapul a ti kangrunaan nga ikagumaan dagiti senador ken kongresista ket ti seguridad dagiti umili, saan ketdi a ti negosio ken pagsapulan a makadangran kas ti panagaramid ken panaglako kadagiti paputok ta mabalin met a maikkan iti alternatibo dagiti komersiante ken mangmangged.

Nagbalinen a paset ti tradision ken kultura dagiti Pilipino ti panagaramat kadagiti paputok no Panawen ti Paskua, panagpasina iti tawen, ken panagrambak kadagiti napateg a pasken kas wagas ti panangbugaw kadagiti dakes nga espiritu ken panangpangayed kadagiti selebrasion. Ipampannakkel dagiti Pilipino a ti Pilipinas ti kangrunaan a pagilian dagiti Kristiano iti Asia. Ngem apay nga itantandudo dagiti Pilipino ti panagaramat ti paputok a pangbugaw kadagiti dakes nga espiritu? Saan kadi a panagkararag iti Dios ti kasamayan a pangpaksiat iti sairo ken kadagiti dakes nga espiritu, saan ketdi a ti kinapagano a panagpaputok a wagas a makadangran kadagiti tattao?

Ti panagaramat iti paputok ket natawid a kaugalian dagiti Pilipino kadagiti Tsino idi pay laeng un-unana a panawen, ken agtultuloy aginggana ita a tiempo. Ngem naisardeng daytoy a kannawidan iti Pilipinas kabayatan ti panangideklarar daydi Presidente Ferdinand Marcos iti Martial Law manipud 1972 agingga idi 1981, agingga a napadisi iti turay idi 1986. Kabayatan iti dayta a naunday a panawen, nailib-libas laeng ti panagusar kadagiti paputok, ken nainget met ti pannakaipawil ti panagpalibang iti paltog.

Dakes ti parnuayen dagiti paputok ta saan laeng a makapatay babaen iti sugat, makapukol, makabulsek ken makadangran, ngem parnuayenna pay ti nakaro a pannakasabidong iti angin a gapu iti ikakaro dagiti addaan iti respiratory illness wenno sakit iti panaganges. Addan dagiti natay gapu iti kimmaro a sakitda a pinarnuay ti nalang-abda a nasabidongan nga angin kabayatan ti panagpasina iti tawen. Nagpataud pay ti panagaramat ti fireworks ken firecrackers kadagiti uram a dimmapuan dagiti napateg a sanikua.

Panawenen a naan-anay a maipawil daytoy kinapagano a kannawidan dagiti Pilipino babaen ti pannakaipasa ti linteg a “firecrackers total ban,” ken nainget a pannakaipakatna tapno awanton ti madangran nga umili ken mapuoran a sanikua iti masakbayan.  ●