Gapu iti nabuntog a hustisia, pamilia dagiti biktima ti Ampatuan Massacre, inawatdan ti areglo!

Komentario ni Melvin F. Bandonil

 

Areglo, daytoy ti maysa a mangkibkibkib iti sistema ti hustisia iti pagilian, iti saanen a malagip no kasano ken ania ti namungayanna wenno nangrugian ti pakasaritaanna. No magna ti areglo, madamdama pay, nalpasen ti kaso. Saanen nga interesado ti nagidarum, ket agtinnag dayta a saanna a panaginteres iti pannakawaswas ti darum, lalo pay no adda pinirmaanna a papel a saanen nga interesado iti kaso.

No dadduma, ikamat ti maysa a partido ti areglo wenno panangipagna ti out of court settlement no namnamaenna a maabak iti kaso wenno kayatna a liklikan ti nasalimuot unay nga atmospera; dayta a rekursos wenno remedio ket saan a pulos a maawan iti panunot ti naidarum wenno ti mangdepdependar kenkuana. Ta iti panagtung-ed ti partes ti biktima a maareglo ti darum,  ultimon a tulnek ti amin. Gagangay met nga adda katukadna a danios perwisiosa ti panagtung-ed wenno areglo.

Kas iti napasamak kadagiti partido wenno kameng ti pamilia ti sangapulo ket uppat kadagiti limapulo ket walo a biktima iti napasamak a nakaam-ames a Maguindanao massacre a nangdayyeg saan laeng iti pagilian no di pay iti sibubukel a lubong.

Aw-awaganda pay iti Ampatuan massacre gapu ta napasamak ti krimen iti ili ti Ampatuan idi Nobiembre 23, 2009.  Iti dayta a petsa, agturong dagiti partidos ni Esmael Mangudadatu tapno ipilada  ti sertipiko ti panagkandidatona. Malaksid dagiti kameng ti pamilia ni Mangudadatu, tallo nga abogado, dagiti kameng ti media ken dadduma pay a persona dagiti nairamraman iti pammapatay.

Nagbalin a dakkel a damag iti sangalubongan ti napasamak. Ket ita, napataud manen ti dakkel a sennaay iti panangawat dagiti sangapulo ket uppat a partido iti areglo babaen ti written authority a napasamak idi Pebrero. Kas iti pannalaysay ni Harry Roque a maysa kadagiti abogado dagiti biktima, “Under this scheme, the victims were to sign not just a waiver and quitclaim, but also an affidavit pinning the blame for the massacre to Governor Toto Mangudadatu.”

Makapasennay, ta mabalin nga aramaten dagiti naidarum a kas kalasag ti pirmado a waiver a pakagun-odanda iti nalaglag-an a pannusa no di man pannakawaswas ta nakalawlawag iti waiver a daydiay maysa a kangrunaan a nagdarum ket naakusaran iti pammabalaw.

‚ÄúLegally and morally wrong,‚ÄĚ daytoy ti imbaga ni DOJ Secretary Leila de Lima, mainaig iti alegasion nga¬† immawat iti P50 million a kas areglo dagiti sangapulo ket uppat a pamilia dagiti biktima. Wen, husto la unay ni Sec. De Lima, ngem mapabasol kadi dagiti pamilia dagiti biktima iti iseserrekda iti areglo?

Ti rasonda ket kasapulanda met ti pinansial a banag tapno agtultuloy ti biag ken arapaap dagiti napanawan, aglalo no dagiti nagawan ket bread winner wenno isuda laeng ti mangibakbaklay iti kasapulan ti pamiliada ket iti kinaawandan, kaipapananna metten ti pannakakeltay  ti arapaap dagiti maseknan.

Gapu iti dakkel a gatad a maalada iti areglo, aggunay manen ti arapaapda, uray  kaipapananna ti saan a pannakaipaay ti hustisia wenno panangbagtin ti pagnumaran agsipud ta saandan a makilaok iti nabayag a proseso ti hustisia iti pagilian.

Dayta nabayag a proseso ti hustisia ket nabayag metten a namayagpag a sistema ti hustisia ditoy pagilian. Saan laeng a dayta areglo no di ket ti termino a justice delayed, justice denied. Daytoy ket nailasagen a kultura. Nauneg ti namungayanna, nagduduma a rason: manipud iti monetary considerations, nabayag a proseso nga ad-adda a kunaen a pinabayag no gamgamen dayta iray ti justice delayed, justice denied, kinaawan ti gastuen a panangituloy iti kaso, ti kasapulan a panangsango iti agdama a kasasaad ngem iti napalabas. Sumagmamano laeng dagita ti posible a rason no apay a kideman nga awaten ti partidos dagiti biktima ti diaya nga areglo.

Iti Maguindanao massacre, inamin ni Secretary Leila de Lima a mautoyanen dagiti partidos dagiti biktima iti nabuntog a panaguyas ti hustisia, saandan a makauray, mariknadan a maitungtungkua ti kaso.

Kas kuna ti sekretaria:¬† ‚Äúimpatience‚ÄĚ ken ‚Äúrestlessness‚ÄĚ ti rason, nupay aggunggunay ti nabuntog a proseso ti hustisia.

Adda ketdi singasing ni abogado Harry Roque a mangted ti gobierno iti compensation kadagiti pamilia dagiti biktima tapno saanda a sumrek iti areglo. Ngem awan met ti linteg a kasta a pangibasaran wenno pagbatayan koma dayta a singasing; ken maysa, no maikkan iti compensation ti biktima ti maysa a krimen, sigurado met a dawatento met dayta dagiti partidos ti sumarsaruno a mapasamak a krimen. No naited iti sabali nasken met a maipaay iti sabali tapno magna dayta a wagas ti panagpapada.

Panagkunami, iti masakbayan, ad-adunto pay a partidos ti mangawat iti areglo gapu iti kasla birabid a panagtaray ti kaso. Dakkel la ketdi a mantsa iti pakasaritaan ti hustisia iti pagilian, lalo ket adu a mata iti sangalubongan ti agsipsiput iti banagen ti kaso.

Asino ti mababalaw kadagiti maspaspasamak nga out of court settlement? Kasano a maliklikan ti ad-adu pay nga areglo?#