Footer

Gomburza: biktima ti yaalsa iti Cavite idi 1872 (Umuna a paset)

Naplano ti yaalsa dagiti soldado a Filipino  ken dagiti padada a rebelde babaen ti panangrautda iti dua a sarikedked dagiti Kastila ti Manila ken Cavite. Ngem saan a natungpal ti nagtulagan dagiti dua a grupo a nagtunged iti pannakapaay ti yaalsa. Daytoy pay ketdi ti ginundawayan dagiti agtuturay a Kastila a nangikallawit iti nagan dagiti prominente a Filipino nga adda pannakainbolbarda iti yaalsa tapno maleplepan ti tignay a liberalismo, nangruna iti secular clergy.

Nagtulagan dagiti dua a grupo a mangrugi ti yaalsa iti karabian ti Enero 20, 1872 ket agbalin a senial  kadagiti soldado a Filipino a mangraut iti sarikedked dagiti Kastila iti Cavite dagiti luses a maipatayab manipud iti tapaw ti maysa a pasdek iti siudad ti Manila.

Saan a naiwayat dagiti soldado a Filipino iti Manila ti panangipatayabda iti luses. Napagbiddutan ketdi dagiti soldado iti Cavite dagiti naipatayab a luses bayat ti maysa a piesta iti Sampaloc a dagitoy ti pagilasinan kas napagtulagan. Agdagup iti dua gasut a soldado iti Cavite ti nangraut iti garison dagiti Kastila. Impanguluan ti maysa a sarhento a Filipino, maysa a Lamadrid, dagiti soldado a Filipino a nangraut iti garison. Iti daytoy a ranget, sumagmamano nga opisial a Kastila dagiti nagudas. Ngem saan a nagpaut ti ibubusor agsipud ta immarayat dagiti soldado manipud iti Manila ket naparukma dagiti rimmaut.

Adda sumagmamano a maitudo a gapu iti panangraut dagiti Filipino a rebelde iti garison dagiti Kastila. Ngem adda dagiti mamati a dagiti met laeng Kastila a papadi ti nangirubbuat iti yaalsa tapno malangdet dagiti sumagmamano a Filipino a papadi a kangrunaan a nangilunglungalong iti pannakaipaima dagiti pariseo kadagiti Filipino a papadi.

Adda dagiti sayangguseng a maysa a padi a Kastila ti nagkawes ken nanglimlimo a ni Padre Jose Burgos ket inuyotanna dagiti agindeg iti Cavite nga umalsa maikontra iti Espania.

Ngem adda dagiti mamati  a dagiti met laeng papadi a Filipino ti nangirubbuat iti yaalsa agsipud ta agimonda kadagiti regular a papadi a Kastila.

Saan a napatalgedan no ania kadagitoy ti pudpudno a nakagapu iti yaalsa dagiti Filipino a soldado a nakaibuisan dagiti biag. Ngem maymaysa ketdi ti kaipapanan ti yaalsa, saanen a naigawid pay ti marubrubroban a rikna dagiti rebolusionario maikontra kadagiti papadi a Kastila isu nga immalsada.

Ngem adda dakes a nagtungpalan ti yaalsa dagiti Filipino a soldado. Adu a prominente a Filipino ti inaresto dagiti soldado a Kastila, nangruna dagiti napaliiw a natured a mangilungalong iti pannakaiwayat iti reporma iti simbaan a pakairamanan dagiti Jose Burgos,  Feliciano Gomez, Jacinto Zamora, Mariano Gomez ken Agustin Mendoza; ken dagiti abogado a pakaibilangan da Joaquin Pardo de Tavera, Antonio Ma. Regidor, Bartolome Serra and Pedro Carillo; ken da Jose Maria Basa, Mariano Inocencio ken Crisanto de los Reyes a maibilang kadagidi a panawen a nabileg a tattao.

Saan la a dayta, adu pay dagiti nasuspetsa a Filipino nga adda nakainaiganda iti plano a yaalsa ket nainget a nasipsiputan ti garaw dagitoy. Pati dagiti suratda ket linukatan dagiti Kastila nga agtuturay. Karaman da  Florentino Torres, Ambrosio Bautista, ken Angel Garchitorena kadagiti sumagmamano a Filipino a napagsuspetsaan a karaman iti yaalsa.

Kasta kainget ti pannakasiput dagitoy a Filipino. Nabuangay pay ti maysa a konseho ti gubat a nangkondenar a matay dagitoy napagsuspetsaan. Dagiti dadduma ket naibalud ken naipalladaw.

Sumagmamano a papadi a nangidarirag iti pannakaited kadagiti papadi a Filipino iti dakdakkel a pagrebbengan iti simbaan ti nagbalin a biktima iti napaay a yaalsa idi Enero 20, 1872.

Karaman ditoy da Fr. Jose Burgos, Gomez ken Zamora, dagiti tallo a nabirngasan a martyr-priest.

(Maigibusto)