Hokku ti manginaw kadagiti berso

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

 

. Iti rugi ti dekada ’90, nagsursurattayon kadagiti dandaniw nga addaan iti kabukbukodan a prinsipio ken disiplina. Napagasatantayo a nangiyalat iti premio iti maysa a pasalip ti daniw – ti COVLLA 1993-1994 a nangaramatantayo iti estilo ken porma dagiti Hapones. Inaramattayo ti estilo a tanka – at-atiddog ngem ti haiku ken senriyu. Ti daniw a napauluan iti “Iti Tanka, Asinoka, Mannursuro”, daniw nga insaguttayo kadagiti amin a titsers iti saldetda ket reggetda a mangmuli kadagiti ub-ubbing ken agtutubo tapno agbalinda a produktibo nga umili iti masakbayan.

Tawen 2003 met idi nasalawtayo ti daniw a pinutar dagiti adu a tattao. Ti daniw nga inawaganda iti renga. (Basaen iti napalabas nga isyo daytoy a kolum iti isu met la a tawen.)

Ngem saan a dagitoy ti sentro itoy a sinurat no di ket ti nanginaw kadagiti berso. Daydiay nangirugi kadagiti berso iti renga.

Ania ti pangawag kadaydiay a panangirugi?

Hokku ti pangawag dagiti Hapon.

Ta ania ngamin, aya, ti Hokku?

Hokku is the first verse of the traditional Japanese poetry form of tanka. During the 9th through 12th centuries, tanka was a widely practiced form of poetry and dealt with courtly and religious subjects. Consisting of a five line structure with 5-7-5-7-7 morae, or syllables, many tanka passages were often combined to form a long poem called a renga. It became common for each of these passages to be written by different authors, however the hokku, or beginning passage, was regarded with special importance. Hence, the composer of the hokku was revered by his fellow poets.

Idi 9th agingga idi 12th century a namayagpag ti hokku. Ngem idi laeng dekada ’90 nga intay inaramat. Saan pay nga uso idi ti kompiuter ta nangina unay. Awan ti sabali a reference-tayo no di dagiti libro ken nagduduma a files nga intay inur-urnong. Intay inadal ken sinukisok ti hokku, karamanen ti ab-ababa a porma, ti haiku.

Iti maysa a GUMIL Convention sadiay Suso, maysaak kadagiti napusgan a naghurado iti on the spot poem contest. Kaduak dagiti bangolan a mannaniw, Jaime Lucas ken Peter La. Julian. Nagkedkedak idi a mangited iti husgak ta napaliiwko a manmano ti mannaniw a makaammo iti disiplina ti haiku. Nairuam ngamin dagiti mannaniwtayo kadagiti free verse nga awanan iti disiplina a sursuroten.

Naglatak ti haiku babaen ti daniw daydi Manong Pelagio Alcantara maipapan iti birhen sadiay Agoo, La Union. Sangapulo ti koleksionna iti haiku.

Sabali ti renga ta pinutar ti adu a tao babaen ti porma a tanka (at-atiddog ngem haiku).

(Basaen manen ti napalpalabas nga isyo ta inlawlawagtayon idi daytoy. Nupay inaramid ti adu a tao – lalo dagiti mangop-opisina iti business district iti Makati City – makunak a maysa a rebisado a renga gapu ta adu a tao ti nangaramid ken nagpipinnasaan ken naaramid dagiti berso agingga iti naigibus.)

Tti makunami saan a mulinaw wenno pure breed a renga ti daniw ta di met nagaramat iti tanka a kas iti orihinal a bersion.

Ngem saan a ditan ti yan ti saritaan no di kasano nga irugi ti renga. Ta imula dayta a mangirugi babaen dagiti balikas ti tema a madakamat. Nasken a saan a maiyaw-awan ti asinoman a makipartisipar tapno naam-amnut met laeng ti maputar a renga.

Ti saludsod ita, kasano ti mangirugi iti mulinaw a renga a nagaramat iti tanka?

“The hokku initiated the tanka and entire renga by establishing the setting for the poem.”

Isu ngarud ti mangidiktar wenno nangibaga iti tema ken setting ti daniwen babaen kadagiti balikas a rinugianna. Ta kas kuna ti MetaHaiku: “The only link that must be able to stand alone is the hokku, the “starting link” of the complete renga.”

Asinoman nga addaan iti agong ti mannaniw, nalakana laeng a tiliwen ti tema a maibaskag ken maaramat a pagbabadangan.

Dayta ti hokku, ti tanka a nangirugi iti maysa a renga.#