Footer

Illegal drug manipud iti golden triangle

Salaysay ni Eden A. Alviar

 

NAGBALINEN ti panagraira ti illegal a droga a nadagsen a parikut ti Pilipinas gapu ti kadakkel ti kuarta a masapulan iti daytoy nga industria ken kinalukay ti linteg ti pagilian a danggayan ti pannakikumplot ken panagbaybay-a dagiti maseknan nga ahensia ti gobierno.

Nagbalinen ti Pilipinas a maysa kadagiti kangrunaan a kliente ken transhipment point ti illegal drug trade gapu ti kalawa ti nanglikmut a baybay ken kaasidegna kadagiti pagilian iti Asia a paggapgapuan dagiti illegal a droga.

Kaaduan dagiti illegal a droga nga opium ket aggapgapu iti Golden Triangle agingga iti nasapa a paset ti maika-21 a siglo sakbay ti panagbalin ti Afghanistan a kangrunaan nga agparpartuat. Ti Afghanistan iti Golden Crescent, ti kangrunaan nga agpatpataud iti Asia ken iti lubong manipud pay idi dekada 50.

Ti Golden Triangle ket maysa a kabambantayan a lugar iti nagbabaetan dagiti tallo a pagilian iti South East Asia – Thailand, Burma (Myanmar) ken Laos nga ayan dagiti plantasion dagiti mula a maaramid nga illegal a droga nangruna ti opium. Aglawa daytoy ti agarup a 950,000 square kilometre. Naawagan dayta a lugar ti “Golden Triangle” gapu ta kadagiti nagkauna a tiempo ket balitok ti inusar dagiti Chinese a pagbayad kadagiti opium a gatgatangenda a maimulmula iti dayta a disso.

Ti pakasaritaan ti opium poppy iti Golden Triangle ket nangrugi pay laeng kadagiti nagkauna a grupo dagiti migrante nga Insik a maibilang ti opium a paset ti kultura ken tradisionda, ken ar-aramatenda a natural a pagparegta. Ti tribu a Hmong ket nakasigudandan ti agparpartuat ti opium a para komersio, idi un-unana ket para kadagiti Chinese market laeng, ngem dagiti nangsakup a Franses (French) iti Indochina ket nagangkatda kadagiti adu nga opium kabayatan ti panagturayda.

Kalpasan ti panangpaksiat ti Communist Army ni Mao Zedong ti National Revolutionary Army ni Chiang Kai Shek sadiay China, adu kadagiti Insik a Kuomintang ti napan sadiay rehion a nagbedngan ti Thai, Burma ken Laos tapno maaddaanda iti pagkakuartaan babaen ti panagnegosio ti droga a gapu ti immaduan ti panagpartuat ti opium.

Ngimmato pay ti produksion ti Golden Triangle iti opium idi mapawilanen dagiti plantasion sadiay China ken Iran idi Dekada 50. Naglatak ti Golden Triangle gapu iti panagpartuat ti opium ken heroin kabayatan ti gubat sadiay Vietnam iti nagbaetan dagiti Vietcong ken Amerikano. Limmawa ti pakailakuan dagiti droga gapu ta adda dagiti kinakumplot dagiti operatiba ti Central Intelligence Agency a drug traffickers ket inaramatda dagiti kuarta manipud iti drug trade a pinangpondo kadagiti kaaliadoda kadagiti nalimed a mision ken ranget sadiay Laos ken Vietnam. Ngimmato pay ti produksion ti droga iti paggibusan ti gubat sadiay Vietnam agingga iti Dekada 80 gapu ti yaadu ti kasapulan dagiti Lumaud a pagilian.

Dagiti gobierno nga akinsakup ti “Golden Triangle” ket nagduduma dagiti gannuat ken pingetda a nangtratar iti parikut iti drug trade. Sadiay Thailand, illegal ti panagmula ti poppies, ket kadagiti Amianan a probinsia, nalimitaranda ti panagmula. Sadiay, nabangon dagiti adu nga eropuerto ken kalsada a namagbalin a nalaklaka para kadagiti pulis ken military a mangpatrulia ken mangkontrol ti rehion.

Sadiay Laos, dagiti agindeg iti rehion ket agus-usarda pay laeng kadagiti opium pipes gapu ta ti pagilian ket nakapangpanglaw. Ikagkagumaan ti gobierno nga itandudo ti industria ti turismo, ken adda met dagiti gannuat a nagballigi iti dayta a rehion.

Ti agtultuloy a pannakaipawil ti opium iti Thailand ken Laos ket pinagbalinna ti Burma (Myanmar) a kangrunaan nga agpatpataud ti droga iti Golden Triangle. Ti Myanmar ti maikadua a kadakkelan nga agparpartuat ti opium iti lubong, sumaruno iti Afghanistan. Mapattapatta nga agarup 430 square kilometers ti mamulmulaan ti opium.

Dagiti opium a partuat ti North Eastern Myanmar ket maibiahe babaen kadagiti adu a kabalio ken asno kadagiti  refineries iti nagbednganda iti Thailand. Kaaduan kadagiti produkto ket maibiahe kadagiti nagduduma nga ili iti ungto iti North Thailand agingga iti Bangkok para ti pannakaiwarasda kadagiti nagduduma a pagilian.

Dagiti droga manipud iti South East Asia ket kaaduanna a maip-ipan sadiay Estados Unidos babaen kadagiti couriers nga agbibiahe kadagiti commercial airlines. Kangrunaan nga entry points dagiti droga nga aggapu iti Golden Triangle  ket ti California ken Hawaii. Adda pay dagiti maipatpatulod sadiay New York City ken Washington, D.C. Kadagiti naud-udi a tawen, ti produksion ti droga ket nanayonan kadagiti nagduduma a klase nangruna ti methamphetamine a para export.

Kaaduan kadagiti agmulmula ti opium ket dagiti Chinese nga etniko a grupo a napan sadiay Myanmar. Ti Chinese Muslim Panthay ket kapada ti etniko a grupo dagiti Muslim a Chinese Chin Haw. Agpadada a nagtaud iti Chinese Hui Muslim nga imigrante manipud iti Yunnan province iti China. Kaaduanna nga agtintinnulongda iti Golden Triangle Drug Trade. Agpada dagiti Chinese Muslim, non-Muslim Jeen a Panthay ket agpada a miembro ti Triad secret societies, a makikumkumplot kadagiti grupo ti Chinese sadiay Thailand kas ti Teo Chiew ken  Hakka ken 14K Triad. Ti Panthay ket monopolienna ti  opium trafficking iti Burma. Binukelda pay ti nalimed a rota tapno makastrekda iti international market babaen kadagiti koneksionda iti Myanmar agingga iti South China.

Iti naglabas a dekada, nagtriple ti commercial poppy production sadiay Myanmar.  Mapattapatta a ti tinawen nga average market value a produksionda ket agarup $340 million. Agpatpatauddan iti 25% iti kadagupan ti produksion iti sangalubongan. Dayta ti gapu a nagbalin ti Burma wenno Myanmar a maikadua a kangrunaan nga agpatpataud iti opium iti lubong, sumaruno iti Afghanistan.#