In Media Res (Tuloyna)

Idi damo, kastoy met ti kaririknak ken kapanunotak. Ania la ketdin, kasano ti agsurat iti sarita wenno aniaman a sinurat nga irugim iti tengnga wenno ti gibusna? Dimo pay nairugi, kasano nga ammomon ti tengnga wenno gibusna?

Ilawlawagkonto, dika kadi matektekan. Dumtengto dayta a gundaway. Ti bukodko nga eksperiensa wenno kapadasan ti innak ilawlawag barbareng nalaklaka nga ipaawat ken ilawlawag. Ilawlawagko no kasano ti panangkudkodko iti di met nagatel a tuktokko kabayatan a kasla sumikbab a buwaya ti ngangak kalpasan a naammuak no kasano a suraten.

Basta kanayon a laglagipen daytoy: nasken a panunoten a napintas, makaay-ayo, nakallalagip ken makatiliw iti imatang ti rugi ti sinurat. Ta no saan, amangan no agsuyaab pay ti agbasa ket pagangayanna, dina la ket ngarud basaen ti aramidmo, iturognan wenno mapanen agdigos wenno ania la ditan. Ngem no iti damo pay laeng ket dumanogen, ikkatenna ti tutuglepan ken guyugoyenna ti interes a mangbasa manipud rugina agingga iti pungetna. Kastoy ti nalawag a panangilawlawag itoy nga In Medias Res wenno Medias In Res.

Nangrugi pay la idi un-unana a tiempo daytoy a tekniko. Namunganay ken ni nalatak unay a mannurat, Roman lyric poet ken satirist Horace idi tawen 65–8 BC (sakbay ni Jesucristo). Inusar dagiti nalalatak a mannurat. Mabasa kadagiti nalalatak a sinurat. Nagduduma a sinurat, sarita, nobela, epic-poem, iti pelikula ken dadduma pay. Manipud rinugiakon ti agbuya iti sine (Tagalog) kastoyen ti rugina; daydiay ngay rugina pay laeng ket bakbakanen, rambolanen, pinnaltoganen, dinnanoganen, kinnamatanen, sinnungbatanen, umatipukpok nga aksion wenno makapis-it iti lua a drama ken dadduma pay a makapikapik a partena kabayatan a maibagbaga ti nagan dagiti agakem. Ket no naibaga aminen a nagan dagiti agakem, mapasamak ti transition wenno panagbalbaliw ket mangrugin ti husto a pakasaritaan iti pelikula. Medias In Res wenno In Medias Res, kunada dayta a paset.

Tallo kadagiti sangapulo a nababaked a sinurat a nangimpluensia iti lubong ti nangrugi met iti In Medias Res: ti “The Iliad” ken ti “Odyssey” ni Homer, ti “Mahabharata” ti India, ken ti “Divine Comedy” (Book Inferno) ni Dante de Alighieri. Uray ti “Paradise Lost” ni John Milton. Uray ti science fiction nga “Star Wars” nangrugi met iti In Medias Res. Uray dagiti nalalatak a sinurat a kas iti “The Luisiad” dagiti Portuguese, “Cantar de Mio Cid” dagiti Spanish, “Kalevala” dagiti Finnish. Uray dagiti sarita a “Sinbad the Sailor” ken ti “Three Apples” manipud iti “One Thousand and One Nights.” Dagiti dadduma a sinurat ni William Shakespeare a kas iti “Hamlet” ken ti “A Midsummer Night’s Dream.” Uray dagiti sinurat a para ubbing wenno fairytales a kas ti “Cinderella” ken “Hansel and Gretel.” Ti nalatak a pelikula a “The Godfather.” Ken adu pay dagiti nalalatak a sinurat ken gapuanan dagiti nalatak a mannurat ti nangirugi iti In Medias Res.

Di kadi naisangsangayan a panangirugi ti In Medias Res ta inaramat dagiti nalalatak a mannurat ken mabasa kadagiti nalalatak a sinurat. Di kad’ makuna a napintas?

Ngem ti punto (point) daytoy a sinurat ket saan unay a makita ti In Medias Res kadagiti sinurat wenno Ilocano Literature wenno Literatura Ilokana. Straight story ti kaaduan a mabasa, awanan kadagiti techniques ken literary devices. Saan met a nagkurang ti panagkunak, dagiti lecturers nga addaanen nagan iti Literatura Ilokana a nangibingay iti kapanunotanda, ammo ken naadal maipapan itoy a wagas ti panangiparang ken panangigibus iti sarita. Narigat kadi a suraten daytoy?

Kadagiti lectures ni apo Reynaldo A. Duque, malagipko a kanayonna nga ibaga nga adda pagkanaigan wenno relasion ti rugi ken gibus ti sarita, ti rugi ket isu met laeng ti gibusna wenno ti rugi  ti paggibusan met laeng ti sarita. Tunggal aglektiur, daytoy ti sangkabagana.

Makapalibbi met! Daydiay paggibusanna ti pangrugianna?

No maipapan iti pagkanaigan wenno kinaadda iti relasion ti rugi ken ti gibus, ala, wen, adda sumagmamano kadagiti sinurat wenno iti Literatura Ilokana. Adda metten dagiti sinurattayo a kakastoy, ta isu la ngarud dayta ti naad-adaltayo kadagiti GUMIL workshops ken conventions ken kadagiti bukodtayo a panagsukisok.

(Adda tuloyna)