Inaramidna a balitok ti nakadagdagsen a panawen

Ni  Jaime M. Agpalo, Jr.

(Umuna iti dua a paset)

 

Inaramidna a balitok ti nakadagdagsen a panawen! Kasta man ti kaiyarigan ti topikotayo ita. Kasano ti panangaramid a balitok ti nakadagdagsen a panawen? Ania aya ti termino dayta nakadagdagsen a panawen?

Nakadagdagsen a panawen ti baklay ti maysa a tao a sentensiado ti korte ken addan iti uneg ti nailet a pagbaludan a pangikaruanna iti nadagsen a nagbasolanna. Nakadagdagsen ta duapulo ket pito a tawen ti sentensiana iti likudan ti rehas. Kayariganna ti duapulo ket pito a tawen a kinaadda ti nakadagdagsen a nagbubukel a landok a naisingkaw kadagiti ngulayngulayna – kasta man ti panangiladawan dagiti kartonista.  Natuok a panaguray ti duapulo ket pito a tawen a pannakawayawaya – agsipud ta iti iruruar iti pagbaludan ket saan nga ammo ti pagturongan ti dana a taluntonen nangruna no saan a masirayan ti kaimudingan iti gimong.

Adda kadi kaimudingan iti gimong ti maysa a kriminal a nawayawayaan kalpasan ti duapulo ket pito a tawen a pannakaibalud ?

Iti umuna a gundaway a panangusig, kunaen nga awan ngatan – ta idi saan pay a naibalud, maibilang kadagiti itta ken saan a pakairanudan ti gimong  – itta iti sangakaban a bagas iti iniiluko. Adda kad’ kaimudingan ti itta, aya? Rediek lattan a, ken ikurkor iti taraken a manok wenno ibelleng lattan a di pay taliawen.

No daytoy ti panangipapanmo, nagbiddutka. Ta awan ti imposible iti literatura!

Itta man a makuna, no maduom bagaston nga adda kaimudinganna! Maduom, wen, saan kadi a kasta ti panagimuri iti bagas?

Kalpasan nga intar-ap ni inang ti naibigao a bagas, kiwarenna manen nga usisaen no adda itta. No adda makitana nga itta, duomenna nga ikkaten ti ipa (ukis ti irik) sana itipon kadagiti nadalus a bagas ta kanayonton iti mailuto ken agbalin a napateg a taraon.

Maduom ti itta tapno agbalin a bagas. Maduom met ti kinatao tapno sumin-aw ken mabalin nga itipon kadagiti mulinaw!

Daytoy ti kaiyarigan ti tao a topikotayo ita. Itta ti gimong. Nariribuk idi ti panagbiagna.  Kaiyariganna ti atap nga ayup – atap a simmalog manipud kabambantayan ken nangriribuk iti kagimongan. Ta ania koma ti ekspektaren a kabibiag ti maysa kadagiti pito nga agkakabsat a marigrigatan unayen ti inada nga agsapul ti pagbiagda?

Iti lugarda a nagpuniponan ti amin a bisio, adda laeng kadagiti bangketa a nakadispley dagiti agsasamparat a mailaklako nga illegal a droga. Gagangay nga eksena dagiti babbai a bugbogen ti nakadroga wenno nabartek nga asawa wenno kadennada. Ngem iti maysa a suli, awan ti bibiang daytoy a tao kadagiti mapaspasamak ta uray isuna ket makumikom nga aglako iti tinakawan a banag tapno adda met panguartaanna. Kastoy ti panagbiagna agingga a natiliw ken nasentensiaan a mabalud iti duapulo ket pito a tawen.

Iti inna panagpampanunot ken panagsapsapul iti kinaasinona iti likudan ti rehas, nataldiapanna ti bunga ti literatura ket binasana. Nairayo iti kinabileg ti panirigan dagiti nabasana a sinurat da William Shakespeare, Malcom X, Langston Hughes, Don L. Lee, Wallace Stevens, ken uray ti Koran, ti kangrunaan a libro dagiti Muslim.

Ngem dagiti dandaniw ni nalatak unay a Robert Frost ti nakaited iti inspirasion ken nangbalbaliw ti paniriganna iti biag. Kalpasanna a nalawlawagan ti panunotna, limminteg ti paniriganna iti biag. Nagsapul pay iti ad-adu a babasaen a bunga ti literatura babaen ti tulong ti maysa a Christian missionary a tumultulong iti panagbalbaliw dagiti balud iti uneg ti pagbaludan.

Nagbasabasa kadagiti liblibro ti literatura nga insagut ti misionero kenkuana. Naglukat ti ruangan ti inaladan ket naimatanganna ti nakalawlawa ken napudpudno a kaipapanan ti biag. Iti maysa a nabasana a linia ti daniw: the blessed silence so lacking behind bar; the pristine snowfall; and the wonder of having promises to keep…

…the blessed silence so lacking behind bar… Ania ngarud ti kinaulimek iti likudan ti rehas? Iti kaanoman, saan a mapasamak dayta a kinaulimek iti sentensiado iti duapulo ket pito a tawen.  Naulimek man ti rabii ngem saan a paturogen ti al-alia ti napalabas a mangkurikor kadagiti lapayagna ken sumarut ken mangkibkib iti konsensiana.

Saan nga agpulsot ti sennaay a mangpisang iti kaltaang ket agnanayonto latta a siririing ti tao nga adda ikarkarona a nagbasolanna…

(Adda tuloyna)