Sinursuran: Ipostek ti kaykayatko, kunam? | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰
sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Ipostek ti kaykayatko, kunam?

SAANEN a malikudan ti kinapudno a nagbalinen ti social media, kangrunaan ti Facebook (FB), a kasla maysa nga arena a pangibaskagan kadagiti (ma)paspasamak iti biag. Iposte amin a kayat. Adayo kadatayo ‘tay makunkuna a Think Before You Click!

Makais-isemak man no kastoy nga adda didigra, nga ammok a di koma rumbeng, maipuon iti aramid dagiti adu a kailian. Agkarasanetset ti post-da iti FB:

Apo, kaasiannakami… Apo, pagsardengem koman ti tudo ket saanen a dumakkel ti layus… Apo, tarabayennakami, ikakaasinakami… Apo, sika ti mangispal kadakami…

No saan met: Apo, agyamanak manen itoy nga aldaw nga impaaymo kaniak… Apo, yadayonak kadagiti sulisog… Apo, pumasaak koma iti board exam…

Ken adu pay a karkararag. Ala, saan nga iti kaawan ti pammatik iti bileg ti kararag wenno ti pannakipatpatang iti Namarsua. Kas maysa a Kristiano, nabileg nga igam iti biag ti kararag. Masapultayo amin daytoy. Pudno la unay nga isu ti bugas ti pammatitayo Kenkuana.

Ngem ti laeng saan koma a maitutop, ti ipubliko pay ti panagkararag. A kasla daytay iparammag wenno iparayag.

Iti kaano man, dinto kanunongan ti Dios daytoy. No agkararag, ‘tay nasnekan nga agtaud iti puso ken panunot. ‘Tay duakayo laeng iti Namarsua a makaammo iti kararagmo.

Nalawag ti naibuddak iti Nasantuan a Surat: dagiti mangitag-ay iti bukodna a kinataona, maipababadanto; idinto a dagiti napakumbaba, maitag-aydanto.

Maipakita koma pay ti kinapakumbaba iti panangtulong iti pada a tao. Iti imbati a didigra ti layus a bunga ni Bagyo Quiel iti Cagayan, rimtab manen iti FB dagiti ramid a saan koman nga iposte pay iti social media. Nagbalin ti FB, kangrunaanna, a lubong a nangiparayagan kadagiti nalinteg kano nga aramid.

Wen, pudno man met a naimbag ken nalinteg nga aramid ti itutulong kadagiti biktima. Ngem dayta iposte pay laeng iti FB ti itutulong, nga agtaud pay iti bukod a bagi wenno iti bukod a grupo, saan koman a nasken pay. Umanay koman ti panangala ti ladawan iti isasaranay. Saanen nga iposte pay a kasla pagparammag.

Bay-an koman dagiti tao nga agsao iti kinaimbag a naaramidan. Bay-an nga isuda ti agiposte no isu. Saan a sika a mismo ti mangiwaragawag.

Uray ania nga anggulo, saan a maikanatad dayta. Kasla itagtag-aymo ti bukod a bagi!

Ti pay nakakatkatawa, adda dagitay mangibideo iti ipapanda itutulong. Yanna nga adat, agkakatawada met iti luganda kabayatan ti panagibideoda. Nadidigra dagiti papananda ngem maalada pay la ti agkakatawa.

Sa inayonda pay nga ikapsion iti bideoda: Apo, tarabayaennakami a mapan agibunong kadagitoy a relief goods!

Kasla maliplipatanen ‘tay kunada a ti aramiden (kinaimbag man wenno kinadakes) ti kanigid a dakulap, saan koman a rumbeng pay a maammuan ti kanawan a dakulap.

Laglagipen a saan a matmaturog ti Dios. Ti kinaparammag, kinapangas wenno kinaparayag, saannanto a kanunongan.

Iti pay sabali a bangir, adda dagiti banag a saan a rumbeng nga iposte pay kas kuna dagiti eksperto. Pagarigan laengen dagiti dokumento kas koma iti card ken sertipiko dagiti annak, birth certificate, ID, diploma ken dadduma pay.

Mabalin a malipatan no kua daytoy gapu iti ragsak nga immapay aglalo no nangato ti naala ti anak iti honor roll.

Ngem nagballaag dagiti eksperto a mabalin a rangtay daytoy tay makunkuna nga identity theft. Matakaw ti kinatao, ti identidad ti indibidual. Mabalin nga usaren dagitoy dagiti managdakdakes tapno makapanlokoda iti padada a tao.

Pagarigan iti card, adda dita ti LRN wenno Learners Reference Number ti maysa nga ubing. No maakses daytoy dagiti sabali ti gagemna, mabalin a makaala iti adu nga impormasion iti kinatao ti ubing, agraman ti sibubukel a pamiliana.

Kadaksan ditoy, baka maisagmak ti ubing wenno ti pamiliana. Wenno mabalin a ma-hacked ti bank account dagiti nagannakna. Wenno ania pay a maikaniwas nga aramid nga aramiden dagiti managdakdakes tapno laeng makabiktimada.

Isu a gesdan koman ti agiposte kadagitoy pribado a bambanag iti biagtayo. Panunoten iti maminribu sakbay nga iposte ti kayat nga iposte.

No ngata baliwan dagiti ipanalbaag iti FB iti inaldaw? Wenno dagiti banag a rantaen iti internet?

Pagarigan, dagiti banag a makatulong iti pada a tao. Wenno dagiti banag a makatulong iti bukod a bagi wenno iti sibubukel a pamilia.

Uso itan ti online selling, apay a di padasen tapno makatulong kadagiti kasapulan iti uneg ti pagtaengan? Ngem saan koma nga usaren daytoy a mangloko iti pada a tao.

Wenno apay a di serken dagiti Page wenno blog a pakaadalan kadagiti praktikal a bambanag para iti posible a pakapanunotan iti pamastrekan iti biag? Kas koma iti panaglutoluto, wenno panagmulamula. I-share daytoy iti FB tapno makaited met iti sangkabassit nga impormasion a mabalin a tuladen dagiti makabasa.

No kunaen nga unlimited ti mabalin nga iposte iti FB, husto dayta. Ngem saan koma a bin-ig a panagparammag dagitoy. Unlimited met dagiti mabalin nga iposte a makatulong iti tumunggal maysa kadatayo.

Ket dagita koma ti maitutop nga iposte.

Saan a ‘tay pakadadaelan. Aglalo ‘tay pannakisawsaw iti maysa a poste tapno laeng mapagapa dagiti kayat a dadaelen.

Ita met ngaminen ket uray di ammo ti puon ti istoria, addada la sumagsagpaw dagiti dadduma. Pakaruenda ti situasion idinto a dida pay nangngeg ti bersion ti sabali a kampo. Gungtobanda ti sangkabassit a rissik tapno dumapo ti dumapo!

Ken sakbay a patien dagiti nabasa/mabasa, nabuya/mabuya iti social media, panunoten a naimbag daytoy. Agsukisok ta amangan no fake news a makunkuna. Pagarigan laengen daytoy Bagyo Ramon. Nagruar ti damag a maysa daytoy a Super Typhoon.

Banag a nangparnuay iti danag kadagiti umili aglalo kadagiti di pay nagnadnad ti epekto ti layus a parnuay ni Bagyo Quiel.

No ania la unay ti maala dagitoy a tattao iti panagiwarasda kadagiti biddut nga impormasion!

Adda pay dita dagiti poste a ti la mangpabpabanglo ti obrada kadagiti lider a supsuportaranda. Al-allilawenda dagiti umili tapno maalada manen ti panagtalek dagitoy. Agkaraiwalang iti FB dagitoy a tattao.

Ngem saan koma a paallilaw. Rumbeng ti panagsukisok, panagadal kadagiti lumablabas iti wall-tayo.

Ta iti social media, adu latta dagiti manglokloko!

Iti met biangtayo, saantayo koman nga agbalin a paset dagiti fake news. Ken saantayo a palokloko. Laglagipen a kanayon ti responsibilidad iti pada a tao. Saan a basta agiposte lattan.