Isardeng ti pinnolitika iti sango dagiti didigra

KAANONTO ngata a makapagtutunos dagiti nangato nga opisial ti gobierno uray iti sango ti pandemia ken dagiti agsasaruno a didigra ket agpipinnolitikada latta?

Aglaklak-am dagiti Pilipino iti agdama iti nakaro a rigat ta kalaksidan ti pandemia ti Coronavirus 2019 ket agsasaruno dagiti napigsa a bagyo a nangkettel iti adu a biag ken nangdadael iti adu a sanikua. 

Saan pay a nakabangbangon dagiti biktima da Bagyo Quinta ken Rolly sadiay Southern Luzon ket dimmuprak manen ni Bagyo Ulysses a nanglayus iti Cagayan, Isabela, Marikina City, Pampanga ken Bulacan a nangibati iti nakaro a pannakadidigra.

Iti report ti National Disaster Risk Reduction Management Council, agarupen a 70 dagiti natay, ken mapukpukaw. Dumanon met iti nasurok nga innem a billion a pisos ti balor dagiti nadadael nga imprastraktura. Nasurok met a nga uppat a billion a pisos met ti gatad dagiti nadadael iti sektor ti agrikultura. Indeklaran ni Presidente Rodrigo Duterte ti “state of calamity” iti intero a Luzon uray no adu a probinsia dagiti saan a nadidigra.

Kalaksidan kadagiti napakaruan a nalayus sadiay Marikina City ken Rodriguez, adu nga ili dagiti nalayus sadiay Bulacan ken Pampanga. Maibagbaga a nakarkaro pay ti kaadalem ti layus a pinarnuay ni Bagyo Ulysses ngem ni Bagyo Undoy idi 2009 a nangkettel iti ginasut a biag sadiay Metro Manila ken Central Luzon. Maitudtudo a ti nakaro a pannakalayus kadagitoy a lugar ket gapu ti napigsa ken napaut a tudo ken pannakaibuang ti Angat Dam sadiay Bulacan.

 Iti Northern Luzon, nakaro ti panagreggaay sadiay Nueva Viscaya. Napalaus met a nalayus dagiti ili ken siudad sadiay Cagayan ken Isabela. Rinibu a balay dagiti nalapunos ket napilitan dagiti agindeg a napanda kadagiti bubongan a naguray kadagiti nang-rescue kadakuada.

Pabpabasolen dagiti umili iti Cagayan karaman ni Governor Manuel Mamba a ti saan a nasapa a naiballaag a pannakaibuang ti Magat Dam ti kangrunaan a gapu iti kellaat ken napaut a pannakalayus ti probinsiada. Pinaglibakan met ti management ti Magat Dam a saanda a nasapa a nagabiso sakbay ti panangibuangda iti danum iti dam. Impettengda a nagballaagda babaen ti radio ken social media, dua nga aldaw sakbay ti idadateng ni Bagyo Ulysses, nga ibuangda dagiti danum iti dam ta no saan ket napeggad ta malapunos ken madadael ket nakarkaron a didigra ti lak-amen dagiti kaparanget a probinsia ti Isabela ken Ifugao a nakaisaadan ti penned.

Mapapati a kalaksidan ti pannakaibuang ti Magat Dam, napigsa ken napaut tudo a pinarnuay dagiti nagsasaruno a bagyo, ket awanen ti pages-esan ti daga. Nakalbo metten dagiti nalawa a paset ti kabambantayan a mangsusop ti tudo gapu ti panagminas ken panagpukan iti kayo. Narabaw metten ti Cagayan River ken nakipet ti wangawanna nga agturong iti baybay.

Iti nagsina nga ibibisita da Presidente Duterte ken Bise Presidente Lenie Robredo ket iyanninawnan ti saan a panagtunos dagiti dua a kangatuan nga opisial ti Pilipinas.

Saanda a nagkuyog a nagbisita kadagitoy dua a probinsia no man agpadada a nakiinnuman kadagiti lokal nga opisial. Kasta met laeng ti naaramid kabayatan ti panagbisita dagiti dua nga opisial sadiay Bicol Region kalpasan ti iduduprak ni Bagyo Rolly.

Sumagmamano nga aldaw kalpasan ti panagbisita dagiti dua a kangatuan ngo opisial kadagiti kaudian a nadidigra a probinsia ket timmaud dagiti adu nga intriga iti social media a rinubroban dagiti pasurot a nakaigapu ti panagibbet ti Presidente kadagiti nagasang a balikas kontra iti Bisena.

Nakalkaldaang dagitoy a galad ken aramid dagiti nangato ti gobierno ken dagiti pasurotda ta imbes nga ipamaysada ti agpanunot ken agtignay a mangtulong kadagiti biktima ti didigra, ken agplano iti umno tapno saanton a maulit dagiti nakaro a layus wenno mapengdan ti nadagsen unay nga epekto dagiti kalamidad, ket masangoda pay laeng ti agpipinnadakes ken agaapa.

Umas-asidegen ti sumaruno nga eleksion ket adda la ketdin ti plano dagiti nakatugaw a politiko, ngem lipatenda pay laeng koma ti interesda ket ipangrunada ti agserbi kadagiti umili. Ipamaysada koma ti mangiwayat ti addang tapno malapdan ti Climate Change wenno Global Warming, ken no kasano a mapalag-an ti epekto dagitoy a pagteng.

Dagiti nagsasaruno a napigsa a bagyo ken tudo ket epekto ti “Climate Change.” Gapu ti agtultuloy a pannakasabidong ti angin, rumasrasayen ti Ozone layer a manglapped ti nakaro a darang ti init a mangpataud iti abnormal a kasasaad ti tiempo. Nakapigpigsan dagiti bagyo a mangisangbay ti napegges nga angin, panagreggaay ti daga ken panaglayus. Ngem agtultuloy ti pannakaabuso ti aglawlaw ken nakaparsuaan. Nagraira ti panagminas, panagpukan iti kayo, ken panangsabidong ti angin ken kadanuman.

Kas ni Supertyphoon Yolanda a nangduprak iti Eastern Visayas idi 2013 ken nangkettel iti agarup 6,000 a biag ken nangperdi iti binilion ti balorna a sanikua, dagiti kaudian a bagyo ket ballaag nga isardengen a ranggasan ti aglawlaw ta naulpit ti bales ti nakaparsuaan.

Isardeng met koman dagiti opisial ti gobierno ti panagpipinnolitika iti panawen ti pandemia ken didigra, ket ipamaysada a saranayen dagiti biktima ken bangonen ti ekonomia. Panawen met ti panagtitinnulong dagiti Pilipino tapno mapalag-an dagiti laklak-amen a rigat. (Eden A. Alviar)