sinursuran-banner-sqSinursuranNi Jobert M. Pacnis

Isuda a baro a bannuar

KANGITINGITAN ti parikut iti daytoy angol nga agraraira iti sangalubongan. Apektado ti amin. Nagsaiddek ti lubong. Adu dagiti nabaliwan iti panagbiag gapu iti bayrus.

Rimmigat ti panagbiag. Adu ti nagsardeng iti panggedanda. Uray dida koma kayat. Nagangayanna, adu a pamilia ti saandan nga ammo ti pamataudanda iti pagbiagda. Ditoy a simrek ti gobierno. Babaen kadagiti pinalugodanna a pondo, naikkan iti rasion/ayuda dagiti umilina.

Nagbalin a nakallalagip dayta Social Amelioration Program (SAP). Adu ti pinarnuayna nga isyu agpapan kadagitoy. Saan a maung-ungpot a sakit ti nakem ken panagririri ti napaltuad.

Maymaysa laeng ti kayatna a sawen: nabara ti kuarta.

Ti kuarta, paruarenna ti napaypayso nga ugali ti tunggal tao. Rummuar ti pudpudno a maris dagiti umili. Kangrunaanna, dagiti lider.

Ti adatna ngamin itoy a tulong ti gobierno, saan a sapasap. Nupay sapasap nga apektado iti bayrus amin nga umili.

Maawatan met ketdi. Saan a kabaelan ti gobierno a tulongan ti amin. Isu nga inpangrunana dagiti agkasapulan la unay. Yanna laeng nga adat, saan a nasayaat ti pannakayimplimentarna. Isyu iti amin nga isyu ti naparnuay.

Napili laeng. Pinili dagiti babassit a didiosen dagiti impaayanda iti tulong. Saan a nasurot ti pagalagadan.

Awan siguro met dagitoy naparnuay nga isyu no nasayaat laeng ti pannakaipagna ti programa. Ken naipaawat a nasayaat a saan nga amin ket maayudaan. Ken naaddaan koma met iti umno a pannakaawat dagiti medio adda mabalbalinna (nupay rasonda nga isuda ti kangrunaan nga agbaybayad ti buis ket maitutop laeng a matulonganda koma met) a saanen a rumbeng pay nga apalanda dagitoy a tulong kadagiti marigirgat a kakabsat.

Saan a mailaksid ditoy dagiti kailian iti sabali a pagilian, isuda a makunkuna nga OFWs (Overseas Filipino Workers). Saan kano a nakaawat ti pamiliada ditoy iti umisu a tulong. Ta addada ngarud a kapamiliada iti abroad. Nagsammakedan ti dadduma nga addanto awaten ti pamiliada, nupay saan a kadayta SAP, nga agtaud iti Department of Labor and Employment (DOLE).

Ngem kaskasdi latta met a saan a nasayaat ti pannakaiwardas ti tulong. Saan latta a nabenipisiaran dagiti rumbeng a matulongan. Rasonda a mabalin a ti OFW, saan a dokumentado. Maysa a TNT wenno Tago nang Tago a kunada. Awan rekordna. Ken adu pay a rason a di nakayawatan ti tulong kadagiti pamiliada.

Nga idi agaplay dagitoy a pamiliada para iti dayta SAP, saanda a naawat ta ammo met dagiti mangarisit a barangay officials ken taga-DSWD nga adda kabbalayda nga OFW.

Di kad’ awan latta!

Sa ita, adtoy ti sabali pay a tingpa no di disnog iti biang dagiti OFWs-tayo. Manayonan iti 3 porsiento (3%) ti kontribusionda iti PhilHealth. Iti komputasion, ‘tay agbaybayad iti P2, 400 iti tinawen a kontribusionna, mabalin a dumanon agingga iti P21, 600.

Ay, ket dakkel! Dakkel a maikkat iti sueldoda a para koma kadagiti ipatpategda iti biag.

Napintas ti pakaisangratan atoy a panangngato iti kontribusion dagiti OFWs, kuna dagiti lidertayo. Maysa a pamataudan iti pondo para iti dayta naipasa a linteg a Universal Health Care (UHC). Dakkel a tulong daytoy kadagiti maseknan, ken aminen nga umili, tapno mapalag-ananda iti gastosen oras a mayospitalda.

Ngem dagus a gimmil-ayab ti rikna dagiti OFWs. Apay kano nga isuda ti maparigat? Saan la kano ngaruden a nakaawat iti ayuda ti pinanawanda a pamilia, sa ita isuda ti “paggatasan” ti gobierno? Ta awanen ti pondo ti ahensia gapu ta nakidkiden iti kaiited iti ayuda kadagiti marigrigat a kailian? Wenno pudno ti nagruar a damag nga adda dagiti mangimatmaton iti ahensia nga agbibiag a kasla ari ken reyna? Riwriw a pisos ti mapukpukaw ket madama ti imbestigasion no napnapanan dagitoy.

No kitaen, dakkel ti sakripisio dagitoy a kailian. Saan a magatadan. Adda dita nga isaksakripisioda ti bukodda a pagragsakan, ti pamiliada, tapno laeng makapagtrabahoda idiay ballasiw-taaw. A sadiay, saan met nga amin ket nakasarak iti dayta kunkunada a “naraber a pagaraban” ken “daga ti diro.” Adu nga istoria ti pannakaparparigat, pannakatagabo la unay ti mapaspasaranda.

Nga anusanda latta met, piman, iti ayatda laeng nga adda maipatulodda kadagiti ipatpategda iti biag. A pamaspastrekan ti gobierno iti dakkel dagiti remittances-da. Isu ngarud a nabigbigda a “baro a bannuar.”

Ngem ania ita ti mapaspasamak? Saanda la ngaruden a sapasap a matulongan ti gobierno no kasta nga adda yetnag daytoy nga ayuda, isuda pay laeng ti madakamat itoy a panagarangkadan ti linteg iti UHC.

A segun kadagiti dadduma, saan kano a pudno a makatulong kadakuada nga OFWs. Saanda pay ketdi a masapul, a. Ta iti pagilian a panggedanda, adda insurance a baybayadanda. Oras nga adda mayospital kadakuada, libre amin. Napintas kano pay ti pannakatratoda.

Saan kano a kas iti pagilian nga uray pay mapanka kadagiti ospital ti gobierno, addanto latta bayadam. Aglalo la ngaruden no iti pribado uray pay accredited daytoy ti PhilHealth.

Isu a kasta la unay itan ti pungtot dagiti kailiantayo nga OFW. Adda dita nga iprotestada ti dida panangkanunong iti “pannakagatasda.” Permi a panangtirada kadagiti proponents daytoy a linteg. Isuda kano ti rumbeng a makissayan iti nagdadakkelan a sueldoda tapno maisupusop a pondo ti UHC Program.

Wenno apay a di koma dagita agtrabtrabaho kadagiti POGO ti ingetanda nga agbayad iti buis tapno adda pamataudanda iti pondo? Yantangay saan a maparparitan dagitoy nga agopereyt uray kangitingitan ti angol. A kasla isuda a puli ti pagtamtamedan ti agdama nga administrasion.

Dakkel la ketdi ti masingir a buis kadakuada no talaga nga ipatungpal ti agdama a linteg ti panagbuis.

Buelta a dagus dagiti supporters (a maaw-awagan iti DDS) ti agdama nga administrasion, ania koma ti basol ti Pangulo ket saan met nga isu nangbukel iti dayta a linteg a “mangparigat” kadagiti OFWs. Apay a saan a dagiti agpampanday iti linteg? Ta sumursurot laeng met iti pagayatan ti kaaduan daytoy.

Iti sabali a bangir, adda met rumrumsua a pammabalaw kadagiti kailiantayo nga OFWs. Apay nga ita la nga agbalawda?

Maipalagip nga itay pay napalabas a tawen nga inruar dagiti aktibista a grupo daytoy nga isyu. Nangnamnamada nga iti panagprotestada, suportaran ida dagiti OFWs ta isuda ngarud ti kangrunaan a maparigat no agbalin a naan-anay ti linteg iti salun-at. Naadalda idin wenno nakitadan ti panagngato ti kontribusion dagiti kailian iti ballasiw-taaw.

Ngem ania ti napasamak?

Nagbalin pay a dakes dagitoy nga aktibista a grupo. Na-bully-da. A kesio, nabayadan kano isuda dagiti Delawan (oposision) isu a ti la lawlawatenda iti kalkalsada. Inum-umsi ken kinatkatawaanda dagitoy.

Kayatda kano laeng a tippuogen ti agdama nga administrasion!

Ita, addaytan ti linteg. Kapilitan ken masapul ti panagbayad dagitoy a kailiantayo iti nayon a 3% iti kontribusionda iti PhilHealth. Dida maala ti makunkuna nga OEC wenno Overseas Employment Certificate no saanda a bayadan nga umuna ti kontribusionda. Di kad’ mapilitanda a talaga nga agbayad.

Nagangayanna, kas nasaon, nagsasarutsoten ti tiradada iti social media. Makitkitadan no kasano a pannakaparigat ti malak-amda no marugianen ti pannakaipatungpal ti linteg.

Medio napleng sa met ti administrasion iti ikkis dagiti kailiantayo nga OFWs. Dagus nga imbilinna a saanen nga inkapilitan (mandatory) ti panagbayadda iti nayon a 3 porsiento. Agbalinen daytoy a boluntario. Ta kas kuna ti administrasion, adda daytoy agdama a krisis a masapul a sanguen. Saan ngarud a masnop dayta a banag ta makanayon laeng iti panagrigat dagiti umili.

Adda met la ngarud ibunga a naimbag ti panagngawngaw iti social media!

Ngem kuna met ni Apong Sabas: Adda manen bumanglo iti uray la kadagiti umili. Matakkaban manen dagiti dadduma nga isyu ti panagkamtudna. Napintas nga estratehia…