Isyo ti Pannakapapatay ti Mangngalap a Taiwanese, Saan Koma nga Agkayamkam a Kasla Apuy

Salaysay ni Rilo A. Bedo

 

UMAS-ASUK ti agongna!

No tao koma, kasta ti mabalin  a pangiladawan iti gobierno ti Taiwan iti agdama.

Asino ti kapungtotna?

Awan sabali, kabagis, no di ti gobiernotayo. Karamantayon nga umili dita, siempre pay.

Ta apay a a kasta? mabalin a  masaludsodmo, ‘bagis.

Nangrugi ti amin iti pannakapapatay ti maysa a mangngalap a Taiwanese a pinaltogan kano dagiti kameng ti coastguard iti sakup ti Batanes idi Mayo 9. Wen, mangngalap nga umili ti pagilian a Taiwan, simrekda iti baybay a sakuptayo. Ania pay, siempre, immayda nagkalap. Ti dakes, idi sitaren ida dagiti agbambantay kadagiti rekursostayo, immingarda kano. Limmabanda, iti ababa a pannao.

Ket dayta, napasamak ti engkuentro a nakatayan ti maysa kadagiti mangngalap a Taiwanese. Banag a di maaklon ti gobierno ti Taiwan. Ta apay a kasta la unayen ti kaadu ti nagnaan ti bala iti lugan dagitoy?

Dimmawat ngarud ti gobiernotayo, babaen ti personal a ipapan ni envoy Amadeo R. Perez idiay Taiwan, iti pammakawan ken pasensia iti gobierno ti Taiwan ken iti pamilia ti biktima iti kasta, saanen a rumaba pay ti apuy.  Ngem dagus met laeng a nagawid ni Perez. Nagawid a napaay.

Ti makadakes, dagus a nangyetnag iti bilin ti gobierno ti Taiwan. Pinagawidna dagiti opisialesda a nakabase ditoy pagiliantayo. Inyetnagna pay ti maysa a travel advisory kadagiti umilina—a narisgo kano ti pagiliantayo a papanan dagiti umilina. Gapu iti dayta, imbabawi dagiti nakaeskediul nga umilina ti ibibisitada iti pagilian. Kayatna a sawen, napukawan ti pagiliantayo iti benneg ti turismo, ‘bagis.

Ti kadagsenan nga inyetnag ti gobierno ti Taiwan isu ti panangisardengna iti pannangted iti visa kadagiti kailiantayo a mapan koma agtrabaho iti pagilianda.

Iti interbio kadagiti naapektaran a kailiantayo, nakakaasi ti langada. Makaluluasitda pay. Adda ditan a namnamaenda a makapanda agtrabaho iti ballasiw-taaw, kangrunaan ti Taiwan, kalpasan ti panaggastoda iti dakkel a nakaisaldaan dagiti sanikuada. Dakkel payen ti nautangda a maanakan iti binulan. Ngem adtoy a dimteng ti dakkel a parikut. Saanen a mai-release ti visa-da. Ta saanen nga agawat ti Taiwan kadagiti Pinoy nga agtrabaho sadiay.

Nagkas-ang a kapay-an dagiti kailiantayo!

Segun iti gobiernotayo, inaramidnan ti ammona a rumbeng tapno laeng marisut daytoy a ganna ti relasion ti pagiliantayo ken ti pagilian ti Taiwan. Ngem kas nadakamaten, di inawat ti naud-udi ti panagpakumbaba ti gobiernotayo.

Nupay kasta, ipakpakaasi ti gobiernotayo ti di koma panangrubrob dagiti kailiantayo iti situasion babaen ti panagusarda iti social media. Saan a makatulong ti panagpungpungtot itoy a banag. Di koma rubroban ti isyo babaen ti panangikannawag iti twitter wenno facebook ti sakit ti nakem wenno ania man a negatibo a rikna kadagiti Taiwanese.

Ita a masursurat daytoy, makarikriknan iti diskriminasion dagiti kalugarantayo iti abagatan a paset ti Taiwan.  Iti damag, kadagiti pagtagilakuan, saan a makagatang dagiti kailiantayo iti taraonda no maammuan ti agtagilako a Pinoyda.

No agtultuloy daytoy a pagteng, saan nga adayo nga adu a kadaraantayo ti agbisin iti nasao a pagilian. Ammotay metten a no adda panagbisin, maaramid ti/dagiti nakaam-ames a pasamak. Tapno laeng agbiag ni Pinoy, aramidenna ti amin tapno laeng mairupirna ti kalinteganna.  Dakes no umabot iti pannakaipatli ti biag.

Adda kano payen insidente a dua kano a Pinoy ti minalo iti baseball bat dagiti Taiwanese. Sabali laeng ti panag-rally dagitoy a mangipakita iti panangkondenada iti napasamak ti kailianda. Adda ditan nga ipakitada iti publiko ti panangpuorda iti bandera ti pagiliantayo. Ammotay’ met a mangipakita daytoy iti panangbastos iti maysa a pagilian.

Iti maysa a pay a damag, maysa a Vietnamese ti rinanggasan dagiti Taiwanese ta impato dagitoy a maysa a Pinoy. Natay piman ti biktima.

Iti pannakiuman ‘toy nagsurat iti kaadalanna nga adda ita iti nasao a pagilian, naammuanna a natalna kano met iti yanda ta addada iti amianan a paset. Nupay kasta, adda amakda no aggapudan iti trabaho. Ti ar-aramidenda, yagawada ti makaawid a dagus. Saandan nga ibaybayag ti magmagna iti kalsada. Mangalada a sigud iti luganda a mangitulod kadakuada kadagiti dagusda. Pagpiaanna ta saan kano met a bayolente dagiti drayber.

Segun met iti panangisalaysay ti kasinsin ‘toy nagsurat, nakaro kano met la unay dagiti dumandanon a damag iti pagiliantayo. Idi makapatangna daytoy, awan kano (saan a pudno) dayta naipadamag a maysan a Pinoy ti napapatay dagiti makapungtot unay a Taiwanese. Innayonna pay, saan payen nga agbuybuya dagiti amona a Taiwanese ta agsursurok kano met ti maipadpadamag. A katkatawaanda laeng.

Nupay kasta, di latta met maikkat ti amak dagiti nabati ditoy nga ipatpateg dagiti kailiantayo sadiay. Gapu itoy, kiniddawda iti gobiernotayo ti nasapa koma a pannakarisut ti bumarbara nga isyo.

Nagtignay met ketdin ti pagiliantayo, ‘bagis. Nangiwayat iti imbestigasion ta ammuenna ti pudpudno a napasamak. Ngem kayat latta ti gobierno ti Taiwan ti agimbestigar met a kaduada dagiti pannakabagi ti lintegtayo banag a di kinanunongan ti gobiernotayo ta malmalpasen ti imbestigasionda.

Impasiguradona met ketdi a no adda maduktalan a nagkamtudan dagiti coastguard-tayo, madusada kas mayalugod iti linteg.

Ita a masursurat pay daytoy, inrubuaten ti Taiwan ti armadana. Kinapudnona, impakitanan ti puersana babaen ti panagpatayabna kadagiti moderno nga eroplano a panggubat iti mismo a nakapasamakan ti panangpaltog kadagiti kailianda. Adda payen dita ti barkoda a panggubat met laeng.

Ipakitada a nakasaganada a makirupak!

Ngem agtaltalinaed a sitatalna ti gobiernotayo, ‘bagis. Ta, saan nga iti kinatakrot, iti kasta, di umirteng ti situasion.

Mamati ketdi dagiti agpalpaliiw a di patuloyen ti gobierno ti Taiwan ti panangipawilna kadagiti Pilipino nga agtrabaho iti pagilianda. Ta kadagupan kadagiti trabahadorda, kaaduanna ti Pinoy. Ket no ikkatenda pay dagitoy, wenno pagawidenda, maparalisa la ketdi ti ekonomiada. Tawen met ti palabsenda tapno makapataudda kadagiti skilled worker iti pagbibiaganda a manufacturing ken electronics.

Ala, kas nasaon, mangnamnamatayo, kabagis, a marisut koma daytoy iti kasapaan a panawen. Ta no adda rumsua a gierra, awan a pulos ti mangabak.

No kayat ti agballigi a kas nasion, saan nga irarem ti pada a pagilian nupay basbassit daytoy. Tulongan ketdi a rumang-ay. Ta iti pakasaritaan ti lubong, awan pay ti nagballigi  a nagturay/nangituray a limmaksid iti Sangalubongan a Linteg.

Kappia koma ti agari, kabagis. Aramidentayo met ti akemtayo a kas umili! Liklikantayo ti agikannawag kadagiti social media kadagiti banag a mangpakayamkam iti apuy.#