Iti Dutdot ti Puraw a Kalapati iti Linabag ti Arbis

 Sarita ni Jaime Agpalo, Jr.

(Umuna a paset)

 

Nawaya tunggal tao, nawaya, pudno la unay dayta, ta naited ngarud kenkuana ti prebilehio a panagbukbukod a mangidana ti biag a kayatna a turongen, ti mangbukel ti bukodna nga arapaap, ti mangbangon ti bukodna a pamilia, ti mangmuli ti bukodna a panagbiag—a, wen, pudno a nawaya ti tao ngem saanna met a kayat a sawen a dayta a waya ket karaman ti nawaya a panangisina iti linas ti biag. Nupay maysa a prebilihio ti biag, adda pay la  makinkarbengen iti amin nga adda iti tao. Ta naparnuay ti lubong nga addaan iti panagpapada—saan a dayta a panagpapada a naparnuay dagiti rissik ni tarumpingay a makaidagem no di ket iti pannakaisiasi iti pudno a dana—ti saan a pannakaigiddiat ti umno ken saan nga agresulta iti panagsagaba iti nakana unay ti kangrunaan a maseknan—ket no saan a matimbang ti bagi iti umno a kaitutopan, ket kaslan iti bilog a maarinebneb iti tengnga ti taaw iti panawen ti narungsot a bagyo; ngem dagiti addaan iti mulinaw a nakem a saan nga umibbet iti pataw ti biag, tumpawdanto latta a makidangdangadang—a manggaw-at iti umno a kaibatogan iti sirok ti langit.

No maminsan, adda aramid a di maitutop, kas kadagiti sumagmamano a simmiasi a nangputed ti linas ti biag tapno maragpat ti awan patinggana a wayawaya iti saem a naipalay kadagiti abaga, tapno maguped ti puon ti ubbog ti apro a lua, ngem biddut no daytoy ti mapasamak ta adda agladingit, adda agsennaay, adda maisurat iti lukong ti dakulap a sabali manen a parsua iti nagpilit nga immagep iti tapok.

Ngem madillaw kadi, mapabasol ti makaaramid itoy a nadagem a pasamak no ti tao ket inapunan ti limdo? Saanko a masungbatan daytoy no di ket ipaayko a siwawaya iti asinoman a mangsungbat—ti kayatna nga isungbat itoy adalem a saritaan…

Kas kadaytoy pakasaritaan ti maysa a lalaki—agtayag ngata iti innem a kadapan ken walo a pulgada, kalalainganna ti napuner-natibker a pammagi a mangipakdaar a nairuam iti narigat a trabaho isu a natayengteng a kayumanggi ti kudilna, no matmatan ti medio maratimmukelen a rupa ket naamo ken kunaen a maasitgan ti asinoman nga agpasig-umarungaing iti inna kasapulan; adda nagbiag a nangisit a sallapiding iti kannawan ti pingpingna a kas kadakkel iti bukel ti pusi; nabiit pay nga agkasera iti balay da kagawad Ben San Pedro, iti Brgy. Dalumpinas iti ili ti San Manuel. Ketdi mapaliiw a saan a matimtimek, no saan a pagtimkan. Sa la maimatangan ti kinaadda ti isem kadagiti bibigna no mairayo iti katkatawa ken naragsak a tungtongan; maakas ti nangisit nga ulep a nangbalkot ti rupana no adda matmatanna a ragragsak ti maysa a pamilia nga inna buybuyaen, sa met la dumteng manen a kellaat ti nangisit nga ulep a nangbalkot iti lalo pay a nagmanto a lubongna—a kas iti agpakaro a panawen a mangiyetnag iti saplit a mangipaay iti nakana a didigra a sagabaen ti asinoman, ket iti dayta nga inna panagbayakabak iti nakaro unay nga isu ti marikrikna ti lalaki a naipasngay ti nakapapait a sennaay a naiyaon manipud iti tukot ti barukongna, a kayatna a palubosan a rumkuas, a maiyebkas, a pumanaw koman iti barukongna tapno mawayawayaan met ti riknana ket sallukoban manen ti kimmayakay nga isem…

Dua a lawasen ti lalaki iti balay da kagawad, a no dadduma, agmalmalem iti ruar a no sadino ti pappapananna saan a maitudo ni kagawad Ben; no saan met a rummuar ket agpuppupok iti siledna; saan nga aglutluto iti kanenna ta mapalpaliiw ni kagawad nga iti karinderia dua a bloke iti kannigid ti balayda ti inna pangpanganan, saan met nga aglablaba kadagiti nagmurenganna no di ket mapanna lattan ipalaba iti laundry shop; kayat a damagen ni kagawad ti pamilia ti lalaki, ngem inaponan ti panaggudeng ta ipagarupto pay ketdi ti lalaki a mannakibiang la unay nupay karbenganna met dayta a kas agpapaupa ngem iti daytoy a punto, naunaan ni kagawad Ben a sinarwagan ti sibilidad, ket nagparbeng wenno kas iti mulmulmolan ti mugingna, ipadpad-engna pay laeng dayta a banag ta dumtengto ti panawen nga umno a panangdamagna—daytay namnamaennan a saanna a masukit ti rikna ti lalaki.

Iti maysa a malem, nagdisnudo ti lalaki a nangiyawat ken ni kagawad ti upana iti makabulan ken nangipauna pay iti dua a bulan nga advance a bayadna, ken nangipasigurado a saan a dakes a tao, agtalekda koma kenkuana, isu a rumrummuar ta agbirbirok iti trabaho; inkeddeng lattan ni kagawad ti saan a nagusisa ngem saan a maisina kenkuana iti panagpaliiwna iti lalaki, nga awan sabali a detalie ti personal a kinaasinona no di laeng ti naganna ken lugar nga inna naggapuan—iti kabangibang—sumaruno a probinsia iti banda iti abagatan. Saanen a kayat ni kagawad ti agusisa ngem di maikkat ti inna panagpaliiw. Iti panunot ti kagawad dumtengto dayta iti umno a panawen.

Iti malem ti Huebes, nagpakada ti lalaki a mapan agpagnapagna dita tiendaan ti ili, dua gasut a metros iti kaadayona. Pinalpaliiw ni kagawad Ben ti lalaki a nangbaybay iti sementado a kalsada, nakadumog, nainayad a magna a kunam la no adda  nauneg unay a pampanunotenna wenno adda nabantot la unay a padagsen nga aw-awitenna. Agngilngilangil ni kagawad a mapaspasel iti kinatao ti lalaki, no apay ketdi met nga aggudeng a mangdamag ti dadduma pay nga impormasion maipapan iti kabibiag ti lalaki. Tinangad ni konsilman ti nakuyem a langit ken kasla mangiyetnag iti bayakabak.

Iti laud, naipasir ni kagawad ti panagsikko ti nalabaga a motorsiklo, minirana ta mailasinna ti makinkukua, ni Dante a balikbayan, ti kasangsangpetna nga OFW, makabulanen ti napalabas ken agsubli manen no umay a lawas iti Saudi Arabia ken agnanaed iti daramuagan iti sumaruno a barangay San Juan iti daya. Nagsardeng ni Dante idi mailasinna ti lalaki. Nagpaliiw lattan ni kagawad. Naragsak met ti lalaki. Naimatangan pay ni kagawad a siraragsak a dimsaag ni Dante iti motor ket naragsakda ken ti lalaki a naginnabrasa.

(Maituloyto)