ITI DUYOG TI SINGASING: Intay Agkulisip Iti ‘Basi Ken Daniw’

Itay nabiit, insurat manen ni kamannurat Roy Aragon iti Facebook ti maipapan ti proyekto ti grupoda a ‘Basi ken Daniw’ – grupo dagiti mannaniw – maipanggep iti panagurnongda iti poesia wenno dandaniw nga addaan kadagiti nasutil a ramen ken nagantil a balbalikas. Ilibrodanto dayta babaen ti tagnawa wenno panagtitinnulong amin a partisipante (ambag-ambag) a kas ti inaramidda iti koleksion ken antolohia dagiti sarita.

Ne, napintas a proyekto dayta! Ti tagnawa ket solusion iti kinakurang-kinaawan iti pundo a mangisakad iti panagpayagpag koma dagiti babasaen – isu a nakisang ti panagilibro. Sansanenyo ngarud.

Dagiti ngamin nasutil ken nagantil a balikas ket gubuayenda ti regta ken isem a di magalem iti agmalmalem nga inal-aldaw a panagtignay – iti rigat ken nam-ay, iti balligi ken pannakapaay – iyanudna ti rikna nga umisem wenno aggarakgak, ti aglibbi a nakangato pay dagiti kiday kabayatan ti panangkudkod ti di met nagatel a tuktok, no di man agmisuot ken mangbabalaw iti nangngeg nga opinion sananto met la silpuan iti manglangitlangit nga isem aglalo no bugbugtong a manglaglagip. Kasta man ti parnuayen dagiti nagantil ken nasutil a balikas.

Iti panagpaayko a kas literary editor ti Saringit Magasin ken Tawid Magasin (idi magasin pay laeng) ken ti Tawid News Magasin (a broadsheet itan), pinalugodak met ti pannakairuar dagiti nasutil ken nagantil a dandaniw. Ta mamatiak a naidumduma a rekado ti biag dagita.Ta uray datao ket agputar-agdaniw met iti nasutil ken nagantil no mariing ti rikna, ania la ketdin!

Adu dagiti nasutil ken nagantil a dandaniw. Dagiti dandaniw nga addaan iti ekstra nga elemento a manggubuay iti rikna a mangipapan, mangiyarig, ken mangaron ti alikuteg nga imahinasion. Daytoy nga ekstra nga elemento, posible nga agkuyogda iti aktual a daniw wenno agparang laeng a kas anniniwan iti likudan ti immalikuteg nga imahinasion kalpasan a nabasa dayta a daniw.

Saanen a kabarbaro nga idea ti kaadda dagiti dandaniw a nasutil ken nagantil a produkto ti Literatura Ilokana; ta addan dagitoy uray idi saan pay la datao naiyanak; nabasa pay ken nangngegan kadagiti kansion ken kadagiti daniw-parparaangan wenno tulang-bayan iti Tagalog. Nabileg dagiti balikas dagiti dandaniw-parparaangan ken kankansion ta bukualenda ti muging nga agkutkot ken mangkutikot iti nananam a ramen ti biag.

Ngem iti napalabas, dayta nga ekstra nga elemento ket saan a kayat nga awaten dagiti saan a makaawat, dagiti saanna kayat ti umawat, wenno dagiti nanggemgem ken nangtengngel iti kapanunotan dagiti makaawat.

Dayta ti karirigatan a partena, no agtupar ti isyo iti obsenidad kontra iti nawaya a panangiyebkas iti kapanunotan. Agsagrap ti pannakaipasuli ti arte.

Isu a saan nagsagrap iti isem amin a nagsurat iti nasutil ken nagantil a daniw – adda met  nagsagrap nga umuna iti saem sakbay a nagtinnag iti isem, kas iti napasamak iti maysa a nalatak-nalaing a mannaniw.

Insurat man ni Danton Remoto iti blogna ken iti maysa nga speech-na:

When he was 17 years old, he wrote “The Coconut Poem,” where he compared the coconuts to a woman’s nipples, followed it up with ellipses as a visual mirror to the shape of both coconuts and nipples. And then he ended with this line: “I shall kiss a coconut because it is the nipple of a woman.” Shocked, the administration of UP suspended him, and the courts fined him for obscenity. The young literary lion never went back to school. After he won first prize in the Philippines Free Press short story award for “Mir-i-Nisa,” he used the P2,000 prize money to book passage for the United States.”

Kasta ti napasamak. Ta asino aya ti mannaniw a di makaammo a gapu laeng iti dayta a daniwna, naglak-am iti nakakaskas-ang, saem nga umukuok, ni Jose Garcia Villa, ti 1973 National Artist for Literature?

Wen, kunatayo met, nga immuna (advance) ngamin ti mugingna iti panawen – iti panawen a di pay laeng nagpayagpag ken nagampayag dagiti nasutil ken nagantil a daniw, ta kadagidi a panawen ket nakabilbileg dagiti konserbatibo ket dida palugodan a tumayab ken agampayag dagiti makunkuna a nawaya a panangiyibbet iti kapanunotan (freedom of speech) – a nalabit, wen, tapno saan a malilibeg ti pundasion a nariingan. Ngem no ita man laeng koma ti pannakapasamak dayta, patiek nga agsagrap iti nakana a pannakaubor iti itlog ken kamatis ti Unibersidad ti Pilipinas.

(Adda tuloyna)