ITI DUYOG TI SINGASING: Apay a Tagalog ti Nailian a Lengguahe, Kunam, Kapid? (Maikadua iti tallo a p

At least, kapid, personal a dinamagko idi tawen 2000 ken ni Surian ng Wikang Pambansa Commissioner Leoncio Deriada ti konsepto ti Filipino amangan no Filipino a Tagalog-based manen daytoy.

Ngem kunana, kapid, a naibasar ti Filipino nga  ‘F’  kadagiti amin a lengguahe,  saan laeng a Tagalog. Kastoy met laeng ti paliiw  ni Renato Constantino, kapid. Ngem ad-adda latta a Tagalog-based daytoy. Dakkel a porsiento, kunata laengen, no teknikal a termino manen ti sapulem. Uray ania nga anggulo, mayoria latta ti Tagalog, nakunak met idi, kapid.

Ania ti kasayaatan nga aramiden ni non-Tagalog tapno dumur-as met ti lengguahena, a saan laeng a ni Tagalog? Kinuna ni Deriada  nga isu daytoy ti panangisapit ni non-Tagalog writer kadagiti non-Tagalog words kadagiti sursuratenna a Tagalog. Isu a no agtagalogka, laokam iti Ilokano. Iti di agbayag, mairamanton dagita a termino iti mainstream. Ita, adun dagiti saluyot nga akseptabel iti Tagalog.

Ditoy a nabigbigtayo a kas mannaniw iti nasional, kapid, gapu iti panangisapitko kadagiti Iluko, Nabaloi ken Kankanaey kadagiti sursuratek a Tagalog. Adu metten dagiti pada nga Ilokano nga agsursurat iti Tagalog a mangilalaok iti Iluko kadagiti sinuratda a kas kada Ariel Tabag, Zig Madamba Dulay, Jobert Pacnis, ken dadduma  pay.

Nasken a tulongantayo ti bukodtayo a lengguahe. Nasken a makiramantayo iti kabarbaro a lengguahe nupay awan met ti makinlengguahe iti dayta (hehe!) a Filipino. Wen, kasla  naulit ti pasamak, kapid, ta Filipino ti national language, ti lengguahe a di met lengguahe.

Adda kadi epekto ti pannakaisuro ti Tagalog a nagbalin a Pilipino kadagiti eskuelaan, kunam, kapid? Dakkel a!  Bimmaba ti kalidad ti edukasion. Parikuten daytoy iti agdama. Manmanon ti eksperto iti English a nagraduar iti kolehio. Isu nga impaisubli met ni Presidente Gloria Macapagal-Arroyo ti English a kas medium ti instruction ita.

Mabugiaw pay ngata ti al-alia ti edukasion? Adu ti lehitimo nga argumento maipapan itoy, kapid. Saan kano a patriotismo ti panagsao iti Ingles. Isu a nangipila met dagiti Tagalog iti kaso maipapan itoy ta amangan kano no matay ti Tagalog.

Ngem maallangon kadi pay daytoy a pannakaibaba ti edukasion, kapid? Ta uray ania ti aramiden, English a talaga ti agdadata a global wenno business language. No nagtultuloy koma ti pannakaiyadal idi daytoy   kadagiti eskuelaan, di kadi saan koma a parikut ita? Ingles ti maar-aramat iti science and technology. Uray iti information technology, Ingles ti lengguahe  ta Ingles dagiti program ti kompiuter.

Atiddog a saritaan daytoy, kapid. Kinapudnona, diak pay koma kayat a suraten ta makapasuyaab a suraten ti kastoy a klase ti essay gapu iti nagkaadu nga argumento, karaman pay ditoyen ti argumento a teknikal.

Manipud iti Tagalog, nagbalin a Pilipino sa itan Filipino. Ti lengguahe ni Pinoy ket Filipino. Ngem adda aya makunkuna a lengguahe a Pilipino ken Filipino?  Umatiddog manen ken paulit-ulit ti saritaan no sungbatantayo manen daytoy.

Kasano a pinilida ti Tagalog a nailian a lengguahe, kunam, kapid?

Dagitoy sumaganad ti inda nagbatayan, kapid:

1. Kabaknangan kano ti Tagalog ta addaan iti 30 mil a puon a balikas (root word).

2. Tagalog ti ar-aramaten ti iti sentro ti negosio.

3. Sao dagiti kaadduan

4. Karang-ayan iti literatura iti amin a lengguahe iti Pinas.

5. Nalaka a maawatan ken adalen.

 

1. Kabaknangan kano ti Tagalog ta addaan iti 30 mil a puon a balikas (root word). Kasla saanko a kayat a patien daytoy, kapid. No Tagalog laeng ti inadal dagiti nagadal,  wen, ngem adda kadi nagibasaranda itoy a banag? Adda ginelgel a baraniw, kuna ni Dr. Ariel Agcaoili iti salaysay nga inseriena.

Isu a dakkel ti panagduaduatayo itoy a banag, kapid. Adu dagiti lengguahe, partikular ti Sebuanon a di mamati. Uray ni Ilokano, adda met di mamati itoy. Daytoy ngarud ti puon a pangitagtag-ayan ni Dr.  Agcaoili iti kanawan a gemgemna.

2. Tagalog ti ar-aramaten ti iti sentro ti negosio. Sentro ti negosio? Iti Manila? Kasla saanak a mamati manen kadaytoy, kapid. Ket no English ti business language!  English ti lengguahe uray iti gobierno ken dagiti amin nga opisina ti gobierno. Isu nga adda panagduaduak itoy, kapid.

3. Sao dagiti kaadduan. Wen ngata. Ta adu a taga-probinsia ti  nagdudupudop sadiay Manila ket immadu ti agsao iti Tagalog. Sa ita, nagsaknap ti Tagalogization, ket mabain metten dagiti agtutubo nga agsao iti bukodda a dila. Mabainda payen nga agbasa iti bukodda a lengguahe.

       (Adda tuloyna)