ITI DUYOG TI SINGASING: Apay a Tagalog ti Nailian a Lengguahe, Kunam, Kapid? (Umuna iti tallo a pase

Kasano a nagbalin a Tagalog ti nailian a lengguahe, kunam, kapid? Sungbatanta daytoy a saludsodmo. Irugita iti saan a panagkikinnaawatan kas iti nadakamat kadagiti immuna a sinurat maipapan itoy.

Naisaad a Filipino ti nailian a lengguahe iti Artikulo 14, Seksion 7-7 ti kabarbaro a konstitusion. Filipino ken English. Auxiliary dagiti dialekto.

Ngem saan a nalawag ti kayat a sawen ti Filipino ditoy. Filipino wenno Pilipino wenno Tagalog? Makaulaw a kas iti technical a rason met laeng iti Ilokano, Ilocano, Iluko, Iloko, Ilokano, Samtoy ken dadduma pay.

No dadduma, dagitoy a technical terms ti saan a pagkikinnaawatan iti definition ken interpretation. 

Kastoy man ti artikulo a sinurat ni Dr. Pamela Constantino, “Tagalog/ Pilipino/ Filipino: Do they Differ in Executive Order No 134?”:  “…The language Pilipino was the Filipino National Language (in 1943) that was based on Tagalog beginning in 1959 when Department Order No. 7 was passed by then Secretary Jose Romero of the Department of Education. The same name (Pilipino) was also used for the official language, the language for teaching and subject national language starting 1959. This stopped only when Filipino was approved as the national language. Filipino was the name used to call the national language in the1987 Constitution….”  

Innayon pay ni Constantino: “It was apparent that Pilipino was also Tagalog in concept and structure and there was no Pilipino language before 1959. Also, there was no Filipino language before 1973. Pilipino is different from Filipino even though both became national languages because these are different concepts — one was based on only one language and the other on many languages.

Makaulaw ngarud. No taldiapan ti ebulosion ti nailian a lengguahe a kas termino ni Senador Blas Ople, Tagalog ti national language a napagnunummuan ti Surian ng Wikang Pambansa idi Nobiembre 9, 1937. Ket babaen ti Executive Order 134, imbilin ni Presidente Manuel Quezon a Tagalog ti national language.

Ngem dinillaw dagiti taga-Cebu daytoy. Apay a  Tagalog? Daytoyen ti rugina, kapid, ti di maungpot a debate. Di ngamin kayat dagiti Cebuano ti agtagalog.

Ket nabaliwan, kapid, daydiay Tagalog, nagbalinen a Pilipino, tapno madepdep ti apuy ti susik. Babaen ti Commonwealth Law No. 570  idi Hunio 7, 1940, Pilipino ti nailian a  lengguahe, saanen a Tagalog.

Wen, sal-it, kunam, kapid! Kas kuna ni Constantino, adda aya met lengguahe wenno dialekto a Pilipino? No adda nga agpayso, asino dagiti agsasao iti lengguahe a Pilipino? Ta apay nga isu ti nagbalin a national language? Nagkalokolokon. Wen, kapid, imbes a masolbar ti parikut, nakarkaro ketdin. Tapno malawlawaganka, basaen dagidiay salaysay nga  inserie ni Dr. Aurelio Agcaoili.     

Saan laengen a ni Cebuano ken Bisaya ti agriri no di pay ni Pampango, Ilokano, wenno dagiti pito a kangrunaan a lengguahe ti pagilian. Speak English! irason met dagiti dadduma, ta ngamin, English ti global language ken ar-aramaten iti sensia ken teknolohia ken negosio.

Apay pay laeng nga agtagalogka idinto nga adda met bukodmo a lengguahe? Apay pay laeng nga agtagalogka idinto nga agingliskanto met laeng ta Inglis met ti sao iti negosio ken iti gobierno, irason pay dagiti dadduma, kapid.

Nangiruar pay ti gobierno iti pammilin a maiyadal ti Tagalog, a nagbalin a Pilipino, iti eskuelaan babaen ti  Pangdepartamento  Bilang 7 idi Agosto 13, 1959 ti Departamento ti Edukasion.

Idi Oktubre 24, 1967, nangiruar met iti executive order ni Presidente Ferdinand Marcos a Pilipino ti maisurat a nagan dagiti amin a sanga ti gobierno. Isu a pasig a Kagawaran amin idi dagiti government ken line agencies. Pasig met a Kalihim dagiti sekretario. 

Kadagitoy a panawen, nagpayagpag ni Tagalog a nabuniagan iti Pilipino. Ngem saan a nagpatingga dita ti susik wenno ti aw-awaganda iti “THE PHILIPPINE LANGUAGES WAR.” Ta kuna dagiti non-Tagalog, isu met la nga isu ti konsepto ti Tagalog ken Pilipino. Loklokuenyo ti padayo a Pinoy!

Tuloy latta ti susik,  kapid. Idi napadisi ni Ilocano strongman, nagbaliw manen ti Pilipino, nagbalinen a Filipino babaen ti Artikulo 14, Seksion 7-7 ti kabarbaro wenno agdama a konstitution.

       (Adda tuloyna)