ITI DUYOG TI SINGASING: Balitok ti inapit ti Palanca Awards (Tuloyna)

Apay adda aya makapaneknek nga agbalin nga “Anak ni Janice” wenno demonieto ken demonieta ti naikkat a biag iti saklolo? Kasano a mapaneknekan?

No utoben a nalaing, awan ti basol ti biag iti saklolo. No awan basolna, “anghel” ngarud a kas iti idea ti sarita.

Kadagiti dadduma a major religion, mapan wenno agtungpal dagiti napaidaman a naikkan iti pisikal a bagi iti sabali a bagi. Dayta a proseso ti aw-awaganda iti reincarnation.

Saanen a maladaga iti Literatura Ilokana ti reincarnation. Itay nabiit, inaramidtayo ti analysis ti sarita ni Juan S. P. Hidalgo, Jr.  a nangtratar iti reincarnation.

Napigsa ti idea a nangdupar iti gagangay a kapanunotan. Napigsa a nagtakderan ti sarita a kas bunga ti fiction ti kinaposibilidad ti naidatag a panirigan.

Husto manen ditoy da Mark Twain ken Lord Byron maipapan iti panagsuratan iti fiction – base iti posibilidad a saan ket nga agdadata a kinapudno.

Maitutop ngarud a tingitingen ken amirisentayo daytoy a sarita, babaen ti dua nga ‘approach iti literary criticism’, ti moral ken psychological approach.

Nadepinar dagitoy nga approaches iti libro ni Wilbur S. Scott a napauluan iti “Five Approaches of Literary Criticism” a pakairamanan pay ti sociological, formalistic ken archetypal approach. Ngem dagiti laeng dua a nadakamat ti maitutop a pidutentayo nga ibuksilan.

Ti moral approach.  Kabaliktad ti moral ti immoral. No awanan basol ti biag iti saklolo santo naikkat,  immoral ngarud nga aramid dayta. Saan a maitutop. Mailaksid iti linteg ti Namarsua. Maawagan nga immoral dagiti agar-aramid iti kastoy ta madadael ti sikolo ti biag kas dinisenio a konsepto ti Mannakabalin.

Apay a biangan ti pagayatan ti Mannakabalin? Nakibiang kadi ti Mannakabalin idi pinagtipon ti babai ken lalaki ti kapsitda tapno agbalin a biag iti uneg ti saklolo? Saan a nakibiang ti Mannakabalin.

Ngem kalpasan nga addaanen iti biag ti pinagtiponda a kapsit iti laem ti saklolo, agbutengda ken agbainda metten a maikkan iti pisikal a bagi. Saan kadi a maawagan daytoy iti immoral nga aramid?

Nadepinar dagiti tagipatgen (values) iti dua a banag: no nalinteg, makatao, maka-Dios ken maiparbeng ti aramid, moral daytoy. No saan a nalinteg, saan a makatao, saan a maka-Dios ken saan a maiparbeng, immoral daytan.

Nakababain nga aramid ti mangikkat iti biag iti saklolo. Basol iti linteg ti tao. Panaglabsing dayta iti linteg ti tao.  Ngem adda dagiti sumagmamano a saan a sisasagana a mangitakder iti responsibilidadda. Dagiti makunkuna nga irresponsibilidad a tattao. Tapno mailinged iti mata ti tao ken iti gimong, mailimed ti pannakaaramid dayta nga immoral a banag.

Agbain ti tao iti padana a tao ngem saan iti Namarsua. Aaay…!

Adu ngamin ti pakakumikoman ti tao. Sanguen pay koma nga umuna ti tao dagitoy a pakakumikomanna sakbay nga awatenna ti responsibilidad a mangaramid iti “kapuonan” ti biag.

Apay nga ibain ti bunga ti inaramid? No saan a sisasagana, di saan koma nga inaramid, saan? Maliklikan no kua ti panangilemmeng iti gimong dayta saan a nasayaat nga aramid.

Psychological approach ti ‘pasugnod’ ni Angelo. Inapunan ti pasugnod ti pannakaikkat ti biag iti saklolo tapno maaddaan koma iti pisikal a bagi kas iti kabsatna a ni Ryan.

Iti pudno a biag, maiyaplikar dayta kadagiti agbasbasa wenno readers tapno saanda koma a gamden nga aramiden ti mangikkat iti biag iti saklolo. Ta no bilang aramidenda, kaasi dayta a biag nga agkatangkatang a kas ken ni Angelo. Saan kadi a maasian ti asinoman itoy a banag?

Asino ti awanan puso a makaaramid iti dayta a basol? Agtimek man?

Iti bukodko a panirigan, dayta panagbalin nga “Anak ni Janice” dagiti sibibiag nga alis ket maysa met laeng a psychological approach. Tapno butbutngen ken ballaagan ti asinoman a saanna koma nga aramiden ti panangikkat ti biag iti saklolo. No kettelem ti biag iti saklolo, agbalin dayta nga “Anak ni Janice” ket kittabenna ta tengngedyo, hik-hik-hik!

Kasanon no agbalin a kinapudno dayta a posibilidad? Di pay ket nakadagdagemen a panunoten?

Daytoy ti kabaliktad ti sensilio (other side of the coin); a maysa psychological approach ti “Anak ni Janice.”.

Napintas a sarita. Makapnek.

Nabara a kablaaw iti author!#