ITI DUYOG TI SINGASING: Balitok ti inapit ti Palanca Awards (Tuloyna)

Naaramat uray ti lengguahe iti nagbaetan ni Ilokano ken ni Itneg, banag a nangpadaeg ti sarita. Marikna ti mode wenno manner ti agsasao a mangiparangarang iti karakterisasion wenno kinaasino ti agbibiag. Maammuan ti karakterisasion babaen ti panagsasao ken panagtignay ken kapanunotan, saan a nadeskribir babaen ti naratibo a panangipakaammo. Nupay saan a naibaga wenno nadeskribir ti karakterisasion, iti nakem ti agbasbasa, mararaem ken natatakneng dagiti agbibiag iti sarita base iti panagsaoda, tignay, aramid ken kapanunotanda.

Napateg ti lengguahe iti maysa a sarita ta adda dita ti elemento ti panawen ken katatao dagiti agbibiag. Nasken a maitutop ti lengguahe ta no saan, dadaelenna ti sibubukel a sarita.

Kinuna ni Lakay Liborio Andres, “Ti tanem ti maysa a bannuar adda iti puso dagiti umili.” Isu daytoy ti tema ti sarita. Ta pudno la unay nga awan ti makaammo iti pudno a napasamak ni naggobernador Roque Ablan. Isu nga adda iti puso dagiti umili ti sibibiag a tanemna, idi, ita, ken iti agnanayon lalona kadagiti taga-Ilocos Norte a kas iti author.

Dakkel met ti akem ti ubing, ni Annabo. “Daytoy nga ubing ti rupa ti wayawaya.” Simbolismo ti inakemna a kaitutopan.

Ti insagut ti ubing a nalabaga a baagna iti tanem ti gobernador ket ladawan ti madama pay laeng a gubat. Kas ti mapasamak no makinngato ti nalabaga a paset ti bandera ti pagilian. Ta nalabaga ti simbolo ti gubat.

Nasken kadi ti 24 gun salute iti maitabon a bannuar?

Apay ketdin a saan? Dayta ti pakakitaan a maysa a bannuar ti naitabon. Uray ania a pagilian ket ar-aramidenda daytoy. Simbolo ti panagraem ken panangidayaw.

Kadagiti dadduma, 21 gun salute wenno mamitlo a putok a sagpipito. Duapulo ket uppat man a gun salute wenno 21, saanen a napateg wenno pagdidinnuskitaran daytoy ta maysa a bunga ti fiction ti basbasaentayo. Posibilidad laeng!

Ket agsipud ta maysa laeng a posibilidad, adda daytoy iti sarita. Bunga ti arte. Ta maysa nga arte ti fiction.

Ta ania ngamin aya ti arte?

Kasla nagusgosen a DVD daytoy gapu iti kauulittayo. (DVD apo, ta naidulinen iti tukot ti lakasa, aparador wenno iti vault ti balikas a ‘dadael a plaka’.) Ipakitam ti arte, ngem saanmo nga ibagbaga!

Iti sarita, saanna nga imbaga no di ket impakita,  impangeg ken impaamirisna pay daytoy a pagteng.

Bunga ti arte daytoy.

Sadino ti pakabasaan?

Kadagitoy a binatog: “Idi rugian a gaburan da Ama Languisan ken Lakay Liborio Andres ti bangkay, naguni iti nagsasaruno ti kalaw iti abagatan a bakir. Binilang ni Annabo dayta nga uni. Uppat ti surokna a dua a sangapulo.”

Saludo wenno lugay dayta iti bannuar a maitantanem iti kabakiran. Agsipud ta 24 ti bilang ti pulikkaaw ti kalaw kaipapananna dayta ti 24 gun salute iti maysa a maitantanem a bangkay ti maingel ken natay iti pagbabakalan wenno gubat.

Bunga ti arte dayta. Ti maysa a nagpintasan ti sarita.

Nabara a kablaaw iti author!

Ubing ‘manen’ ti literatura?

Ti “Voice Tape” a sarita ni Ariel S. Tabag ti nangabak iti maikadua a gunggona.

Dagiti laeng pluma da Atty. Benjamin Pascual, Juan Quimba, Salvador A. Espejo, Jeremias Calixto ken dadduma pay a bangolan iti Literatura Ilokana ti malagipko a pakabasaan ti kastoy a genre iti Literatura Ilokana. Ngem naginanada metten wenno no agsuratda pay saandan nga ar-aramaten daytoy a genre. Kaano pay a naipablaak daydi “Apay Ngata, Sabong…” ni Atty. Ben? Iti kabayagnan diak pay ketdi malagipen ti eksakto a paulo.

Manmano a maaramat ti kastoy a genre isu a kunaek nga ubing manen ti Literatura Ilokana. Ti kaudian a pannakabasak ti kastoy a sarita ket ti impablaak ti Bannawag itay nabiit a sinurat met laeng ni Ariel S. Tabag.

Ti “Voice Tape” ti nangrangtay ti agdama iti napalabas. Naidumduma a panangiparang iti sarita ta nauyos dagiti pasamak babaen ti lagip. Lagip iti napalabas a sumapit ti agdama. Mabalin met a kunaen daytoy a genre a maysa a ‘memoire.’

Memoire – a piece of autobiographical writing, usually shorter in nature than a comprehensive autobiography.

Kaniak a biang, nagduma ti memoire iti autobiography no dadduma. Saan ketdi nga amin. Isu a kasla as-asideg ti riknak a  mangawag daytoy a genre iti stream of consciousness. Kas iti naipalawagtayon kadagiti napalabas a sinurattayo.

Stream of consciousness – the continuous flow of sense-perceptions, thoughts, feelings, and memories in the human mind.

Iti stream of consciousness ket nalatak ditoy dagiti mannurat a kas kada William Faulkner, James Joyce, Virginia Woolf ken Dorothy Richardson. Iti Tagalog, “daloy ng kamalayan” kunada iti daytoy.

Ta saan kadi a ti pakasaritaan ket maipapan ken ni Dante ken ti lagipna iti napalabas? Nagtaud ken pinataud ti lagipna iti napalabas ti insights, kapanunotan, ken kaririknana iti agdama. Isu dayta ti sibubukel a pakabuklan ti istoria.

(Adda tuloyna)