: ITI DUYOG TI SINGASING: Close Analysis Kadagiti Sarita (Umuna a paset) | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

ITI DUYOG TI SINGASING: Close Analysis Kadagiti Sarita (Umuna a paset)

Panggep ti close analysis nga ilawlawag wenno dependaran ti idea ti sinurat. Kayatna a sawen, tapno  makita ti ngayed a kayat ti autor nga  ipaawat kadagiti agbasbasa. Napateg la unay ti interpretasion iti literature  ket maysa a panangsirip ken panagadal iti maysa a sinurat ti close analysis.

Iti sabali a punto, bukualen ti critical analysis ti napateg nga isyo ken iparangna ti argumento. Pagiinnadalan met dagitoy nga argumento ken isyo a naibudi iti sarita a mismo.

Tallo a sarita ti intay siripen, dagiti dua a sarita ni Sinai Hamada, ti “Tanabata’s Wife” ken ti “The Fall of Irisan Bridge” ken ti “The Wedding Dance” ni Amador Daguio.  Maibilang dagitoy a sarita a kapipintasan a sinurat ti Cordilleran. Maibilang pay dagitoy a kapipintasan a sinurat ni Pinoy iti English.

Adda nakadakdakkel a karit kadagiti mannurat iti Cordillera iti agdama: “Is there a Cordilleran literature after Sinai Hamada?” Adda, ngem iti daniw. Saan a maawanan ti taga-Baguio no maipanggep iti daniw ken salaysay kadagiti nasional a kontes lalo iti Palanca ken iti NCCA.  Ti epic poem ni Francis C. Macansantos a napauluan iti “Womb of Water, Breast of Earth” ti kabaruanan a nairuar a libro. Daytoy a daniw ti nangabak iti 2003 NCCA Writer’s Prize in Poetry.

Ngem no sarita ti pagsasaritaan, agtitinnaliawkamin a kameng ti Baguio Arts Guild. Iti naudi a yaay da Almario ken kakaduana (idi Pebrero itoy a tawen), dimteng manen ti kantiaw. No sarita-Iluko kunada koma, wen, mabalin a paggabur kadagiti lasonglasong a kalsada. Ngem adda met duma ti makunkuna a national lit ken regional lit. Sakbay kano a makapan ti regional lit iti national lit, kasapulan a lumabas iti ‘canon’ ti panagsurat. (Itinto laengen sumaruno nga ilawlawagko daytoy, diak pay naiggaman dagiti datos a kayatko a mabasa nga umuna sakbay a suratek.)

Siripentayo man dagiti sinurat dagitoy nalalaing a mannurat iti Cordi bareng addanto met makabaddek kadagiti tugotda.  

 

Ti “Tanabata’s Wife” 

Saanak pay laeng a mannurat idi nabasak idi 1980s daytoy a sarita nga inruar ti Cordillera Post, maysa a  pagiwarnak iti Siudad Dagiti Saleng (nagsardengen). Kas maysa a managbasa iti fiction, naisalsalumina ti serrek  kaniak daytoy a sarita kadagiti nabasbasak a sarita nga English, Tagalog ken Iluko.

Nairaman daytoy a sarita iti libro nga Storymaster II nga inedit ni Alberto S. Florentino idi 1973 ken impablaak ti Cacho Hermanos, Inc.  Nai-feature iti Story Magazine sadiay USA idi Mayo 1936 ta ngamin, pinili ni Jose Garcia Villa a best short story iti 1933. National artist ni Garcia,  ken self-exiled Filipino writer (naikkat iti UP Diliman gapu iti daniwna).

Maipapan iti cultural a nagbaetan ti maysa a Hapon ken i-Bontoc ti sarita.  Naiparang ditoy a sarita ti pakasaritaan no apay a maysa itan a dakkel nga industria ti panagmula iti nateng iti Cordillera. Ngamin, inrugi dagiti Hapon daytoy. Pagay ken kamotit laeng ti imulmula dagiti Cordillerans idi un-unana.

 

Ti balabala:

 

Pito nga i-Bontoc a naggapu manipud iti ili ti Besao, Mt. Province, uppat a babbai ken tallo a lallaki, ti immay iti siudad tapno manggedda kadagiti matartrabaho a kalkalsada iti aglawlaw. Linabsanda ti nadaeg a tanap ti La Trinidad agingga a nakagtengda iti Lucban valley. Ditoy a naintar dagiti mula a repolio ken dadduma pay a nateng a mula dagiti Hapon.

Ni Tanabata, maysa kadagiti Hapon, ti nagkuna a kasapulanna ti dua a babai a kaduana nga aggarden kadagiti natnateng.  

Nayat ni Fas-ang ken ti sabali pay a babai nga agtrabaho ken ni Tanabata. Sangapulo a pisos ti sueldoda iti makabulan. Nababbaba iti dos pisos no agtrabahoda koma kadagiti konstruksion dagiti maar-aramid a kalkalsada iti siudad.  Kinaykayat ni Fas-ang daytoy a trabaho ngem ti saan pay laeng a sigurado a serkanda kadagiti konstruksion.

Nadlaw ni Fas-ang ti kinataer ti Hapon nga amona lalo no kappukis, kaibarbarbasna ken agisuot met bassit iti nasayaat no mapan aglako kadagiti apitda a repolio, carrot, strawberry, celery, radish, spinach, kamatis ken dadduma pay a nateng iti tunggal Domingo iti marketan ti siudad.

Di nagbayag, ni Fas-ang ti baonenen ni Tanabata a mapan aglako kadagiti nateng nga apitda.  No sumangpet ni Fas-ang, itedna amin ti naglakuanna ken ni Tanabata. Ikkan met ni Tanabata iti dos pisos ti balasang.

Dimteng ti panawen a kayaten ni Tanabata ti agasawa. Inkunsultana ken ni Okamoto, padana a Hapon ken aggargarden met laeng, a kayatna nga asawaaen ni Fas-ang.

“Nasayaat a,” kinuna met ni Okamoto. Inestoriana ti kinasuertena a nagasawa iti Ibaloi. Nalabit a kasta met ti kinaimbag dagiti i-Bontoc.

Kinasarita ni Tanabata ni Fas-ang. Nagkinnaayatan dagiti dua ket nagdennada a kas agassawa. Kalpasan ti makatawen, naaddaanda iti anak a lalaki.

Ngem mail-iliw ni Fas-ang kadagiti dadakkel ken kakabsatna ken kakabagianna idiay Besao. Lalo no adda  dumagas nga agistoria kenkuana maipapan sadiay lugarda ken mangidanon iti pakumusta ti pamiliana.

Maysa  nga aldaw, dimmagas ti kasinsin ni Fas-ang. Sinangaili a naimbag ni Tanabata ken inggatanganna pay iti pantalon tapno saanen nga agbaag. Idi nagawid ti kasinsinna, pinabalonan ti Hapon iti itedna a regalo iti nakaikamanganna.

Tapno mailiwliwag ni Fas-ang ti iliwna iti pamiliana, pinalubosan ni Tanabata nga agbuya iti sine. Naadik metten iti sine ni Fas-ang. Kaduana a mapan agbuya ti maysa met laeng nga i-Bontoc a kaduada nga aggargarden. No dadduma, marabianda nga agawid.

Kinondenar ni Okamoto ti nalabes a panangpanuynoy ni Tanabata iti asawana. Ngem inrason met ti Hapon ti nalaus a panagayatna ken ni Fas-ang. Addan dagiti rabii a di agawid ni Fas-ang no mapan agbuya iti sine.

Iti maysa a tengnga ti rabii, naglibas ni Fas-ang, kaduana ti anakna. Nangibati iti surat  a saan koma a sumurot ni Tanabata sadiay Bontoc ta iti dalan pay laeng ket matayen. Kadua ni Fas-ang ti kamalalana a nagawid sadiay Bontoc.

Nabati ni Tanabata nga agpaspasanaang. Kasla dinan kayat ti agbiag gapu iti dimteng kenkuana a pannubok. Nalunglungsot  dagiti mulana a repolio, carrots, spinach, strawberry, celery, ken dadduma pay a nateng iti gardenna. Binaybay-anna payen ti bagina.

Iti maysa a rabii, nagsubli ni Fas-ang. Ngem kasano koma ti panagsubli ti maysa a nagbasol? Ni dina pay maitured ti agtuktok iti ridaw.

Pumanawen ni Fas-ang ngem nagsangit ti anakna. Pinasardengna ngem inyad-adda  ketdi ti ubing ti nagsangit.

Nabaringkuas ni Tanabata iti turogna. Kabisadona daydiay a sangit. Sangit a nabayagen a dina nangngeg. Timmaray a rimmuar ket nakitana dagiti aginana nga  umad-adayon. Kinamakamna ida. Napnuan  ilala ti Hapon a nangubba iti anakna ken napnuan pammateg nga inawidna ti asawana ket simrekda iti uneg ti balayda. Ginangtan ti Hapon ti dakkel a silaw ti balayda a nabayagen a di nagangtan sipud pimmanaw dagiti aginana ket rimmangrang manen ti pakabuklan ti balay.

        (Adda tuloyna)