: ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti di maus-usar a point of view (Umuna a paset) | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti di maus-usar a point of view (Umuna a paset)

Manmano no di man saan a maus-usar ti first person plural, second person plural ken third person plural a point of view (POV) kadagiti sinurat. Diak maibuksilan dagiti rason no apay a dida maus-usar. Saan nga ammo ni Ilokano ti agusar kadagitoy? Diak mamati. Talaga a diak patien a saan a kabaelan ni Ilokano daytoy a paglaingan. Adda ket paglainganen a di kabaelan ti puli?

Ngem apay ngarud a nakiskisang pay ngem bandos ti panagparang dagitoy a POV? Dayta ti topiko nga intay pagsasaritaan.

Nakalawlawa ti tay-ak ti panagsuratan. Adu dagiti pagapitan wenno pagpurosan iti suraten. Adu met dagiti panirigan (POV) a manmano a naadakan, naminsan laeng a naiparang ken adda pay saan a pulos a nabaddekan. Ngarud, adda pay laeng dagiti suraten a nakatiwangwang laeng wenno agkalkalaegan kadagiti bangkag. Saanko a mailadawan ti rason no apay a saan nga adakan ken pagpurosan iti bunga ti panunot, malaksid ti pagarupek a kinaawan ti nangiyusuat wenno nangbusat a nangadak itoy. Awan ti nangirugi a pagtuladan ti sabali. Pagapitan wenno pagpurosan kunatayo, umno la unay, ngem saan pay laeng a nasulaan wenno awan ti nangsula wenno nangiyuna nga agpuros kadagiti bunga. Kasta ti panangipagarupko a gapuna.

Saantayo a lagidawen dagiti bangolan a mannurat itoy a banag; ta ngamin ginaudanda ti bukodda a bilog iti inda panaglayag iti tay-ak ti panagsuratan. Agkurangda kadagiti material iti inda pagadawan kadagitoy a banag. Ngem iti laksid itoy, inkagumaanda pay laeng ti naglayag. Kasta ti kinapingetda a nangpadur-as ti Literatura ni Saluyot. Saan a kas ita a panawen nga adun dagiti pagadawan nga impaay ti teknolohia. Ket karamanen daytoy topikotayo itoy a sinurat.

Intay man ngarud taldiapan manen dagitoy a POV, ta naiparangtayo idin dagitoy ngem saantayo a diniskas wenno nagiinnadalan.

Ta ania ngamin aya dagitoy?

Unaentayo nga ibuksilan ti 1st Person Plural a namnaminsan pay laeng a nausar iti literatura Ilokana, segun ken ni Reynaldo A. Duque. Awan met ti nadlawko ken nasalawtayo a nagaramat itoy malaksid ti dinakamat ni apo Rey Duque.

Saan a pulos a nausar wenno saan nga ammo ni Ilokano ti agsurat iti second person plural? Diak patien. Talaga a diak mamati a di kabaelan ni Ilokano ti agsurat iti kastoy a POV. No kabaelanna ti second person singular, di kabaelanna met ti plural? Ania la ketdin, adda ketdin saan a kabaelan ni Ilokano a paglaingan? Ngem dayta laeng a, ta awan ti nangirugi wenno nangiyuna a mangbanabana iti regget ti sabali wenno mangited kadakuada iti impluensia a mangputar met iti kabukbukodanda.

Ti Third Person Plural? Mabalin nga observer (di ammo a narrator) wenno participant character (maysa kadagiti agbibiag iti sarita) daytoy ngem iti irig ken punto a para iti adu; saan a para iti maymaysa laeng.

Dagitoy ti saan a maus-usar a POV.

Kas kadaytoy 1st Person plural a point of view wenno kangrunaan a timek iti uneg ti sinurat.

Ta ania ngamin aya daytoy?

“…eksperimental a sarita iti Iluko,” kinuna ni Reynaldo A. Duque iti librona a ‘No Agsuratka iti Sarita’ ken mabasa iti panid 79. Kasta ti panangiladawanna.

Nangadaw ni Duque iti maysa a sarita Iluko wenno kakaisuna a sarita a nakaaramatan ti kastoy a POV. Adtoy man ti maysa  a paset ti sarita:

“Katibok ti eksamenmi iti dayta a semester idi sumangpet ni Pancho manipud idiay Manila. (Nabayag a nagturposkami iti kolehio ngem namitlo a nagsardengkami nga agadal. Ngamin, no sumarungkar ti nepnep ken bagio, bumaba ti apit ket awanen ti busbosenmi iti eskuela.) Siguro, umay mangala iti abastona, kinunami. Ngem dua, tallo,  uppat a lawas ti napalabas ket di met laengen agsubli ni Pancho iti siudad.

“Wenno adda sakitna?” nagatapkami.

Awan. Saan met a sumarsarungkar ti doktor iti balayda. Wenno mapan koma ni Pancho iti ospital.

Naminsan, nalabasannakami ni Pancho nga agtutungtong iti imbornal iti asideg ti balayda. (Kankanayon nga adda iti sentro, iti ummong dagiti kabaddungalanna; rabiin no agawid. Masansan a nabartek.)

“Hi!” linugayannakami ket nagsardeng.

Sinaludsodmi no apay a di pay agsubli idiay Manila.

Immisem laeng. “Intayon dita,” kinunana ketdi nga intudona ti tianggi ni Nana Paong.

Nagkikinnitakami. Adda la ketdi saritaen daytoy.”

Ditoy, dinakamat ni apo Duque ti kakaisuna a sarita iti Iluko a nangaramat/nagaramat itoy a POV, ti ‘Casa Fernandez’ a sarita ni Peter La. Julian.

Daydiay “siak” ket nagbalinen a “kami”. Siak – singular. Kami – plural. Isu a maawagan iti First Person Plural Point of View.

(Adda tuloyna)