ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti Ilokano Epic a Koleksion ni Florentino H. Hornedo, Ph.D. (Tuloyna)

TI TEMA TI EPIKO

1. Panagtungpal kadagiti nagannak. Bangad ngamin ti balasang ditoy. Saanna nga ammo ti agtungpal iti amana wenno kadagiti dadakkelna. Ti kayatna ket kayatna lattan.  Naisagmak la ket ngarud.  Isu a napateg la unay ti panagtungpal dagiti annak kadagiti nagannak. Ta  agsagrap wenno aglak-am iti disgrasia dagiti annak a saanna nga ammo a tungpalen ti bilin ken pammagbaga dagiti nagannak kenkuana.

2. Tema ti ayat. Kasla tema iti maysa kadagiti sarita ni Columbian writer Gabriel Garcia Marquez, a “Love in the Time of Cholera.” Kunaentayo met a “LOVE IN THE TIME OF RINGWORM”daytoy nga epiko. (Ania ket daytan, kailian, hehehe!) 

Kinapudnona, adda dagiti panawen a nagraira ti sakit nga scurvy, saan laeng nga iti Bagolandia no di pay iti kapatagan.

3. Ti Ayat ni Gabat. Medio managimbubukod laeng ni ‘kinurad’ a mangngagas. Ta napabiagna ti natay ngem ibabawina no saanna a maasawa ti napintas a balasang. Kas plot wenno balabala, dayta ti nangpasiken iti istoria.

4. Ti ayat ti balasang. Inakemna ti akemna a kas asawa. Isu pay ti nakaagas iti asawana.

5. Ti ayat ti maysa nga ama. Manangisakit. Mammagbaga. Uray natayen ti anak, agtultuloy pay laeng dayta a panagayat. Naidumduma ti ayat ti ama ditoy.

Well, napintas daytoy nga epiko.

TI EPIKO NGA “INDAYUAN”

Naidumduma daytoy nga epiko. Maysa a migration epic. Nalabit a pudno. Ta no idilig iti historia, kapadana dagiti accounts ti pannakabuangay ti Amburayan River Valley Group a buklen dagiti ili nga Alilem ken Sugpon iti Ilocos Sur, dagiti ili ti Sudipen, San Gabriel ken Santol iti La Union.

Sinuratko met a sarita ti pannakabuangay ti Amburayan River Valley Group base itoy nga epiko, ngem saanak “unay” a nagballigi. Apay? Maikatlo laeng a gunggona ti inyalatna iti pasalip ti “Upland Municipalities of Ilocos Sur USA ” wenno “UMISA Awards” a nakabase sadiay California, babaen ti tulong met laeng ti GUMIL California.

TI BALABALA TI INDAYUAN

Maysa a nakapimpintas a balasang ni Indayuan. Anak da Sevilla ken Kapariaan. Nailaok daytoy a pamilia kadagiti nangpanaw iti lugarda ket immadayoda. Kasaknap ngamin kadaydi a panawen ti panagkabra wenno pannakaaramid kadagiti daldalan.  Nasken nga agtrabaho amin nga umili  kadagiti konstruksion. Agbayad iti tallo a pisos dagiti saanna a kayat ti agtrabaho. Nabalor ti tallo a pisos kadagidi a panawen ta bayad daytan ti maysa a nuang. Nadangkok ti gobierno kadagidi a panawen. Ti gobierno dagiti Kastila a nangituray ti pagilian.

Bassit daytoy a grupo a nangliklik iti patrabaho ti gobierno. Nairaman ditoy ti pamilia ni Indayuan. Ni Lakay Salapang ti nangidaulo kadaytoy a grupo. Nagpaabagatan ti grupo. Nasken a ballasiwenda ti Karayan Amburayan (iti nagbaetan ti Ilocos Sur ken La Union).

Kuna ti epiko nga awan pay ti rangtay iti karayan idi. Pasig a balsa ti agiballasiw.

Idi nakadanon ti grupo iti Barrio Bio, (barangay ti Tagudin, a sungaban ti karayan), naginanada dita. Napanunot dagiti dua a panglakayen, da Lakay Salapang ken Lakay Bukaen a nasken a grupogrupo ti agsapul iti lugar a nakaikarianna.

Kuna ti epiko, sinurot ti grupo ni Lakay Salapang ti Karayan a nagpaabagatan-a-daya. Dagiti nagpaabagatan, ti grupo ni Lakay Dawas, nakadanonda kano sadiay Cabanatuan (NE) ken sadiay Baler (Aurora).

       (Adda tuloyna)