ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti Ilokano Epic a Koleksion ni Florentino H. Hornedo, Ph.D. (Tuloyna)

TI EPIKO NI DONYA SENAS

Maysa met a humour ti Epiko ni Donya Senas. Irony a makunkuna. Makapaisem ken makaray-aw ti pakabuklan ti epiko. Well, ammo met dagiti Bag-o ti agpakatawa. Naragsakda a tattao. Kabaelanda ti mangray-aw iti bukodda a bagi, ti pulida wenno sabali a tattao babaen ti bukodda a literatura.

TI BALABALA:

Nakapimpintas a balasang ni Donya Senas, anak ni Lakay Bawas. Iti maysa nga aldaw, kiniddaw ti balasang iti amana a mapalubosan a dumar-ay iti kallaysa sadiay Sto. Tomas a kaduana dagiti gagayyemna.

Saan a kayat a palubosan ti ama ti anakna. Agduadua ngamin ti ama amangan no makasagangda kadagiti nadangkok nga Igorot iti dalanda ket madangran ti balasang.

Ngem, agtutubo la ti agtutubo, adda bangbangadna. Impapilit  toy balasang ti kayatna.  Impasiguradona nga awan ti dakes a mapasamak kenkuana. Awitnan dagiti isagutna kadagiti agkallaysa isu nga awanen ti naaramidan ti ama.

Ngem napalabas ti tallo nga aldaw, saan met laengen a sumangpet ti balasang. Madanaganen ti ama. Sinapulna ti anakna. Nasarakanna ti bangkay ti balasangna a naisinan ti ulona. Nasagangna  nga agpayso dagiti nadangkok nga Igorot  ket nakarangetna ida ngem nagpinal laeng a napungsay ti ulo ti balasang.

Inyawid ni Lakay Bawas ti bangkay ti balasangna. Nalidayan unay ti ama. Ngem iti panawen a panaglidlidayna, saan a naawanan iti namnama. Nagsapul iti nalaing a mangngagas a mangisubli iti biag ti anakna.

Adda maymaysa a mangngagas a makabael a mangbiag iti balasang. Agnanaed daytoy iti gukayab iti bakras ti bantay. Ngem addaan iti nakaro a sakit daytoy a mangngagas nga agnanaed a maymaysana. Napnapno amaya ti sibubukel a bagina iti kurad!

Nagpakaasi ni Lakay Bawas iti mangngagas (a dina pay maagasan ti bagina, hehehe!) a kitaenna  ti bangkay ti balasang. Nayat ti mangngagas.

Inaramid ti mangngagas  amin a kabaelanna. Adu a bulbulong kada ramramut ken no ania la ditan a pinagtitiponna a pinangagas iti bangkay ti balasang.

Misterio iti amin a misterio! Milagro iti amin a milagro! Nagungar ti balasang!

Dinamag ni Lakay Bawas no ania ti gunggona ni Gabat a mangngagas iti panangisublina iti biag ti balasang.

Asawaek, kinuna ti mangngagas a kinurad.

Siempre, nagkedked ti balasang. Naglaad la ngaruden ti mangngagas, kinurad pay! Ngiyaaa!

Ngem kinuna ti  mangngagas a kinurad nga awan ti aniaman kenkuana no saanda a patgan ti kayatna a gunggona iti panangisublina iti biag ti balasang. Asawaenna ti balasang ngem dida met kayat. Isu a no di kayat ti balasang nga agassawada, alaenna met laeng ti biag daytoy nga impabulodna.

Awan ti naaramidan ti balasang ken ti ama no di immannugot. Nagasawa ti nakapimpintas a balasang ken ti mangngagas a kinurad. Nagnaed dagiti agassawa iti gukayab a naed ti mangnggagas.

Awan ti naaramidan ti sigud a nakapimpintas a balasang no di aramidenna ti akemna a kas asawa ti mangngagas. Masael payen iti bagina. Masemsem unayen.

Ngem iti maysa nga aldaw, adda maysa a mula nga inyagas ni Donya Senas iti kurad ti asawana. Ali, agas. Ket naagasan ni Gabat. Timpuar ti kinatarakina. Daytay taraki ti malalaki.

Ket nagbiag a siraragsak ti napintas ken ti nataraki nga agassawa.

Ditan ti naggibusan ti epiko.

Nagpintas met daytoyen nga epiko ni Bag-o! Nagpintas ketdin ti pakasaritaanna! Mabalin nga iyabay ken idasig kadagiti klasiko a bunga ti literatura iti sibubukel a lubong. Kasla dagidiay istoria dagiti nalaad a prinsipe wenno bida a nagbalin a timmaraki wenno pimmintas iti udina.

TI NANGUNEG (content) TI EPIKO NI DONYA SENAS.

Life and death and resurrection manen. Ipapatay ken panagungar. Talaga a motif ti Philippine literature ti ipapatay ken panagungar, aya?

Ket saan a nailaksid ti literatura ni Bag-o.

Manen, “Igorot a naranggas” kuna iti namitlo ti raconteur wenno nangiyebkas ti epiko sakbay iti maika-80 a binatog ti epiko.,

Mangipaneknek manen ti kunatayo wenno ti perceptiontayo nga acclamation a saan a maawagan iti Igorot dagiti Bag-o  no di ket adda bukodda  a puli.

Inladawanna ti epiko a kristiano dagiti Bag-o contrary to the opinion and theory of some writers ken kapanunotan dagiti dadduma a saanda a kristiano wenno “bagong kristiyano”. Ngamin iti epiko, kuna ni Gabat, “Saanak a Dios, saanak met a propeta.”

“It shows familiarity with the Christian language,” kuna man ni Dr. Hornedo kadaytoy a punto. Ket ayonak met unay dayta.

        (Adda tuloyna)