ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti Ilokano Epic a Koleksion ni Florentino H. Hornedo, Ph.D. (Tuloyna)

Nalabit ti kinapudno ken agdadata a kinaadda ti intermariages dagiti taga-leggakan ken taga-lennekan ti kangrunaan nga ibunannag   ti epiko itoy nga inter marriages a plot wenno balabala ti maysa a literatura, ken ti literatura a kas maysa a kararua ti puli.

Iti sabali pay nga epiko, mailadawan manen ti ayan-ayat ti maysa a taga-leggakan (daya, kabambatayan iti literal) ken taga-lennekan (laud, patad).

Ti ketdi nakadidillaw, kailian, dayta karakter a natay santo nagungar. Kastoy kadi met ti Philippine epic, matay santo agungar? Kas kadagiti epiko iti umabagatan. Kas  koma ti “BANTUGEN” dagiti Maranao.

Adda iti kulturatayo a Pinoy daytoy motif a matay ken agungar, kas maysa a Kristiano ken kakaisuna a kristiano iti Asia ken mamati iti biag ken panagungar. Saan laeng a dagiti kristiano ti mamati iti biag ken panagungar no di pay dagiti sabsabali a dadakkel wenno mayoria a relihion.

Itoy nga epiko, adda met dayta a motif a matay ken agungar wenno panamati iti panagungar.

 TI DONYA ANNAGUD

Adtoy ngarud nga intay siripen ti maikadua nga epiko, ti “Donya Annagud”.

Naipablaak daytoy iti “Perceptions of Alien Intrusion in Bakun-Amburayan River Valley Oral Literature” a sinurat met laeng ni Dr. Hornedo ken naipablaak iti St. Louis University Research Journal, Volume XIX, Number 2, December 1988.

Ngem saan a dayta edited text wenno dayta naipablaak dita journal ti reference nga inaramattayo a nagsurat no di ket ti orihinal a manuskrito a sinurat ni Dr. Hornedo. No orihinal a manuskrito no kunatayo, daydiay manuskrito nga insubmitarna (Dr. Hornedo) iti editor ti journal, (daydi) Prof. Felino Lorente. 

Kasano ti pannakaaddana kaniak ti orihinal a manuskrito a naisurat iti makinilia iti newsprint? nalabit a  masaludsodmo, kailian. Kastoy nay: idi siak ti copy writer, scriptwriter iti DZWT idi pakauna ti 1990s, mapanak agpapirma iti voucher iti kinsenas ken katapusan a kas sueldok ken ni Fr. Gaden (VP ti SLU ken ti hospital). Padagasennak latta ni (daydi) Professor Felino iti opisinana tapno agsasarita/agistoria a kaduami ni Ike Picpican, ti assistantna idi. Ni Ike ti simmukat ken ni Professor Felino nga editor ken curator itan ti SLU museum. Mannurat met iti Ilokano ni Prof. Felino. Komentarista. Intedna kaniak daytoy nga orihinal a manuskrito ni Dr. Hornedo kalpasan a nabasana iti BANNAWAG ti salaysayko maipapan iti Bag-o. Kas iti immuna, kinopiak as is ti pannakaisuratna. Saanko nga inedit tapno mapreserba ti kinaorihinal ti epiko.

 DONYA ANNAGUD

 Ay, maistoryak man ngarud

Ni Donya Annagud nga agbaboy ti putot

Nga sangagpa kan ti subbok

Sangaanep kan ti bukot.

 Nagdidinnamag ngarud

Ni babae nga Annagud nga agili idiay Rimos.

Nadamag met ni Igorot

Nga agili idiay Bontoc

Ta baboy ni Annagud

Gapu’t mabirok na ti dilos

Ta pailado la ngarud

Asawana nga kaingungot.

 Kinunana’t nagpanunot

Ni lalaki nga Igorot,

Ala asawaak a naanus

Nga kalinglingay ko kaingungot

Nga kaid-iddak pay no intan maturog.

 Indak man la ipalubos

Ta innak man idiay laud

Ta innak paneknekan ni putot

No tagilako ket ngarud.

Ket inewenan na pay ngarud

Ngem agdardaraskan kunan baketna

Piman ket pinanpanunotna.

 Ket daydi Igorot piman

Di kad’ simmalog

Pasaray tumaray, pasaray kan sumaytok

Ta kasta’ta pannagna ti Igorot

Piman aya nga sumalog.

 Idi dumanon ngay idiay Inmayos

Nasarakanna ni Lakay Sagud

Aya nga manglanlanut,

Ti lanot  ti bagbagotot

Nga inna kan paggalot

Piman aya iti abolog

Nga pangipopokannat’ manok.

 Ket kunana diay Igorot,

Diak makabasol, atanod

Biangko man toy sumaludsod

No ania ti dalan nga agpalaud

Nga apan idiay ili ti Rimos

Kinuna di Igorot,

Piman aya ken ni Lakay Sagud.

Imbaga met ni Lakay Sagud

Nga surotenna tay agpalaud.

Ket laud met nga laud piman daydi Igorot,

Nasarakanna kan pay ni Lakay Cuanso nga bukatot

Nga nagkalalaw ti manok

Ken agguyguyod iti aso

Nga naggapu gayam idiay barrio ti Rimos

Nga in gayam nagbirbirok ti aso ken manok.

 Kinuna manen ni Igorot,

Apay diak makabasol, atanod,

Biangko man la toy agsaludsod

Ta apay nagkalalawka iti manok,

Adda pay asom nga maguyguyod.

    (Adda tuloyna)