ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti nauneg-a-narabaw a balikas (Tuloyna)

Makapaisem a talaga. Ta saan ngamin a magawidan dagiti dadduma ti mangisapit iti sinuratda kadagiti maregmeg dagiti binasada wenno nabasadan ken kaarngina a sinurat a naglabasandan.

Ngem maysa a chiasmus ti quotation. Kaay-ayok man dayta a quotation kas maysa nga agam-amiris kadagiti sinurat, kas literary editor, kas literary critic ken mannurat.

Daytoy pay ti maysa nga ehemplo ti chiasmus. “My job is not to represent Washington to you, but to represent you to Washington,” kuna met ni USA President Barack Obama. Maipalagip a makilinlinia iti atiddog a pila iti fast food joint ken uray iti pagpalamiisan idiay Hawaii a kaduana dagiti dua nga annakna. Uray no ayaban wenno palubosanen ti manager nga umuna iti linia, saan a kinayat ni Obama ta saan kano a napintas nga aramid dayta lalo ket kaduana dagiti dua nga annakna. Mayat nga aramid, saan?

Nagpintasen a denggen, apo presidente. Kasta koma ti kayatmi a mangngegan kadagiti amin a napili a mangibagi iti pagpandayan linteg ken pangulo ti pagilianmi.

Pinadastayo ti nangputar iti kapadana a chiasmus iti lengguahetayo nga Ilokano. Itoy a panawen ti panagkakampania ti eleksion ditoy pagilian, kastoy koma ti mangngeg kadagiti agngayangay a pabutosan: “Ti trabahok ket saan a mangibagi ti Senado, no di ket ibagiankayo idiay Senado.” Wenno saan ket: “Ti trabahok ket saan a mangibagi ti Kongreso, no di ket ibagiankayo idiay Kongreso.”  Kasta koma ti ikampania dagiti nalalaing a pabutosan. Nagmayat koman a denggen dagiti diskurso dagiti kandidato, saan?

Ngem awan sa pay ti nangngegko a kasta a kapanunotan kadagiti agngayangay a kandidato iti Kongreso ken iti Senado. Kanayon ketdi a mangngeg ti “arungaing a makauma a dengdenggen, nga isu ti sungbat ti kinakurapay, ta ti kinakurapay ti isungbatna kadagiti  arungaing.”

Chiasmus dayta. Ngem napintas a kapanunotan, saan kadi?

Dumteng kadatayo ti panagedad. Agedad amin a sibibiag. Saan a masasaan dayta a banag. Amintayo ket lumasat kadayta nga agpang kabayatan a sibibiagtayo. Lumakay ken bumakettayo amin. Mataengan amin a tao. Ngem saan nga importante no apay a nataengan no di ket kasano a nataengan. “It is not how old you are, but how you are old,” binagi met Jules Renard.

Makapaisem met daytoy nga imbaga ni Jules Renard. Kaarngina ti intay insawang nga immuna. Adda kidagna a naimas ken makapangato iti kiday. Naimas a kas koma no apay a kaykayattayo ti agsida kadagiti delata. Pangdarasan ngarud no masaduttayon nga agluto. Lalo ket nagduduman a luto wenno putahe dagiti nailata. Adda tuna mechado, tuna adobo, tuna afritada, ken dadduma pay a luto a mabalin a pagpilian. Mabalin pay a pagtitiponentayo ida.

Isuna laeng ta, “Diak kayat ti tuna nga addaan iti naimas a raman, ta kaykayatko ti tuna nga addaan iti raman a naimas!” Kas sigud a copywriter, patiek a dagitoy a tekniko ti makatiliw iti imatang wenno mangpagarko kadagiti kiday. Ta iti advertising, saan unay nga atiddog ti mensahe, no di ket ibagam ti mensahe nga atiddog. Ta kasano koma a maidanonmo ti mensahe no saanmo a mapagarko dagiti kiday dagiti prospective buyer ti produkto? Wenno saan, kasanom a mapagisem wenno mapagmisuot no isu? Iti ababa a pannao, impaayam ida iti pagpampanunotanda. Korek?

Saan laeng nga iti advertising, politics, lifestyle ken dadduma pay ti pakasarakan kadagiti narigat a masarakan a binatog dagiti balikas. Adda met uray iti literatura. Ta ngamin, panagay-ayam kadagiti balikas ti literatura. No ay-ayamem dagiti balikas, agputputarka metten kadagiti balikas; ket no agputarka kadagiti balikas, agar-aramidka la ketdi iti sarita wenno nobela wenno daniw wenno drama wenno ania la ditan a wagas a pagipuniponan kadagiti naruay a pampanunot.

Isu a kinuna ti maysa kadagiti paboritok a mannurat, ni E.B. White, “He cared for nobody, no not he, and nobody cared for him.” (E.B. White, “Second World War”)

Adtoy pay. “Fair is foul, and foul is fair,” kuna met ni William Shakespeare iti Macbeth I.  Wenno saan, manipud iti saan nga am-ammo nga awtor: “Never let a fool kiss you–or a kiss fool you.”.

Dagita man dagiti sumagmamano a linia manipud iti literatura. Adu pay. Dagitoy dagiti balikas a nabileg ta natarnaw dagiti nabileg a balikas. Daytoy ti chiasmus.

Pasaray awagan dagiti dadduma iti antimetabole. Ngem aniaman ti pangawagda iti lengguahe nga English, adda latta kaitutopanna a balikas iti kabukbukodantayo a lengguahe. Mabalintayo met ti mangputar iti pangawag kadagitoy ta awan pay met ti umiso a pangawag kadagitoy iti bukodtayo a dila.

Agay-ayamtayo kadagiti balikas, ket maitutop laeng nga ammotayo met a dasigen dagitoy nga intay ay-ayamen.#