ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti nauneg-a-narabaw a balikas (Tuloyna)

Puraw a mata. Uray la pimmuraw dagiti matana a nakakita kenka, no kunana, kayatna a sawen a bimsag a nakakita kenka. Nagkullayaw gapu ta saanna a ninamnama a sumangbay dayta a pagteng.  Uray nangisit ti bukelbukel dagiti mata, saan a dayta ti kayatna nga ipalawag no di  adda sabali a pakaitarusan ti imbagana, bimsag wenno nagbuteng wenno inalimbasag. Kas koma iti rikna ti natiliwan iti akto (madi nga aramidna) ket siempre, kunaen nga uray la a pimmuraw dagiti matana. Bimsag man wenno saan, nagbuteng man wenno saan, inalimbasag wenno saan, ngem ti deskripsion iti dayta a pannakatiliwna iti madi nga aramidna ket kunaen nga uray la pimmuraw dagiti matana.  Pimmuraw a kunam la no inupran iti suka.

  1. Purawto ti uwaken a, no mapasamak! Dayta ket ta nairaman payen ti nangisit a tumatayab a pumuraw no mapasamak ti mapagsasaritaan. Uray no adda met puraw nga uwak, manmano daytoy ken saan a dayta ti kayat a sawen ti binatog (sentence). Ti kayatna nga ibaga ket saan a mapasamak dayta a banag. Kas koma ta imbagana nga aggawid, ngem purawton ti uwak no mapasamak dayta, saan la ketdi nga agawid.  Daydiay saan a matungpal a banag — iti ania man a banag. No naibaga a purawton ti uwak no mapasamak, saanmo ngarud a namnamaenen a mapasamak. No mapasamak, agtaraok no kuan dagiti bingkol, he-he-he!

  2. Puraw a lapayag.  Nalatak daytoy lalo kadagiti agnanaed iti Pangasinan ken kadarappat wenno kaarrubana a probinsia. Nagnaed met datao iti ili ti Sual iti Makinlaud a Pangasinan isu a nasagsagangta met daytoy a balikas. Iti lengguahe dagiti Pangalatok, amputi layag ti puraw a lapayag. Nagbalin nga arkos ti dila (bukambibig) sipud pay idi un-unana a panawen wenno idi damdamo a panawen dagiti Kastila.

Kastoy ti taudan dayta a banag segun iti historia. Iti isusupring (uprising) dagiti Pangalatok kadagiti kongkistadores a Kastila, nakirangetda, nakirinnamasda a situtured ket nagballigida. Saanda laeng a nagballigi, inaramidda pay a kuentas dagiti lapayag dagiti puraw a Kastila. Daytoy nga isusupring ket dangadang dagiti i-San Carlos. Sipud idin agingga ita, kunada: amputi layag wenno puraw dagiti lapayag dagiti taga-San Carlos City. Naturedda ken maingel, saanda a kayat ti paikuspil lalo iti karbenganda ken kalintegan ti kayatna a sawen. Isu a no madamag iti taga-San Carlos City ket isungbatna ti lugarna,  kunaen ni nagdamag a puraw dagiti lapayagna. Iti dayta a banag, aginnasidegen ti rikna ti nagsao ken dumdumngeg ta addan naparnuay a relasion a nadekket, kas kailian,  kabaleyan wenno  nadekdekket pay, ti nainkabsatan a rikna.

Ti nadekket a relasion nga ipasimudaag ti nagsao ken ti dumdumngeg ti naun-uneg a kayat a sawen ti binatog. Saan a negatibo a panangipapan wenno aspeto ti pakaitarusan ti binatog no di pinarnuayna ti relasion a naisangsangayan wenno naikabsatan. Isu dayta ti puraw a lapayag.

TI NANGISIT.

  1. Nangisit a puso. Naa,  adda aya maris nangisit a puso, malaksid ngata no kimbet a nagango? Por ehemplo: nagngisit metten ti puso daydiay a lakay, no kuna, addaan iti saan a nasayaat nga ugali wenno tabas daydiay a lakay.  Saan a pagsarmingan ti aramidna. Saan a rumbeng a tuladen.

No maminsan adda dagiti saan a maikanatad nga aramid wenno saan a naintaoan wenno nalabes la unay nga aramid a saan pay a kabaelan a ngetngeten ti aso no ar-arigen. Lumtuad dayta nga aramid wenno kababalin kadagiti addaan iti nangisit a panagpuspuso.

  1. Nangisit a panunot. Kayatna a sawen, saan a nasayaat a panunot. Saan a naintaoan ken saan a maikanatad a panunot wenno isip. Saan a nasin-aw, ket saan ngarud a maikanatad a tuladen. Lalo pay a saan a maikanatad nga ikkan iti umno a kaimudinganna kadaytoy a lubong. Nangisit a katukadna ti naalas a banag. No apay a naiyasping kadayta a banag, awan ti makitak a rason malaksid a ti maris a nangisit ket namunganay iti kinalidem. No nangisit ti aramid ken panunot, parnuayenna met ti nalidem nga atmospera. Nangisit a panagem. Nangisit nga aramid. Nangisit a kaipapanan.

(Adda tuloyna)