ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti nauneg-a-narabaw a balikas (Tuloyna)

Nangisit a pagsiriban.  Kinapudnona, awan ti nangisit a pagsiriban. Daydiay laeng ta daydiay nangaramat kadayta a pagsiriban ket saanna nga inaramat iti kinaimbag no di ket iti maikaniwas. Isu a naawaganen iti nangisit. Kas pagarigan ta inaramatmo ti levitation – ti panagtatapawmo iti angin, ti pannagnam iti rabaw ti danum, ti panangkalay-atmo iti agpangpangato a tali a kas idiay India – para laeng iti pagimbagam a saan ket a para iti sapasap, makunan dayta a nangisit a pagsiriban. No maaramat ti telekinesis, clairvoyance, out of body experience, ken dadduma pay a naisangsangayan a pagsiriban para iti kabukbukodan a panagem, agbalinen a nangisit a pagsiriban. Wenno ngimmisit a pagsiriban.

4. Nangisit ti sikona.  Nupay pudno la unay a nangisit ti siko, saan a dayta ti pakaitarusan daytoy no di dagiti mismo nga Ilokano. Basta no kuna a nangisit ti sikona, Ilokanon dayta! Maagsaw pay daytoy nangisit a siko iti kansion ti Samahang Ilokano fraternity. Ti kano pakaammuam nga Ilokano ket babaen ti nangisit a siko. Basta addaan nangisit a siko, Ilokano!

TI NALABAGA.

No maminsan mausar ti nalabaga a kas metapora wenno figure of speech. Pangpamaris iti kayat nga iladawan. Pangpabileg iti balikas wenno binatog dagiti balikas. Kas koma dagiti sumaganad.

1. “Nalabbaga ti Maris ti  Kalapati.” Paulo ti namsek a sarita ni apo publisher Salvador Espejo. Maysa a metapora. Saan a maipapan iti kalapati ti kayatna a sawen. Ken uray dayta kalapati ket imaginary laeng ta adda kayatna a sawen. Kastoy ngamin ti kinabaknang ti Iluko. Nalabbaga ti maris ti kalapati, nadara a gubat ti kayatna a sawen. Isu a nalabbaga ta nalabbaga ti dara. Ti kalapati ket mangisimsimbolo iti wayawaya. Eswes, ti kayat a sawen dayta a binatog ket nadara ti pananggun-od iti wayawaya. Adu pay dagiti nalabbaga a naikonektar iti nadara wenno nariribuk a pagteng, a kas iti nalabbaga nga aldaw, nalabbaga ti nabaddekan a rosas ken dadduma pay.

2. Let’s paint the town red. Palabbagaen tay man met ti lugar! Sadinot’ pagpintaanyo iti nalabbaga no weekend? Ken dadduma pay a kaaspingna a pangiladawan. Iti ababa a pannao, maggala sa Tagalog ken agpasiar met iti Iluko. Wen, agpasiar.

Saan nga idiretso dagiti dadduma nga ispiker (agsasao) nga ibaga ti kayatda a sawen no di ket usarenda dagiti maris a kas pangiladawanda iti kayatda a maaramid wenno mapasamak.

“Palabbagaentay’ man met ti lugar. Ita laeng a makaumayak ditoy.” No daytan ti nangngegmo, kayatna a sawen, likmutenda wenno pasiarenda ti lugar ken agbirok iti pagraragsakan: kas  koma iti barhopping, panagalis-alis kadagiti folkhouses, disco houses, videoke bar  ken dadduma pay a pagraragsakan iti uneg ti agpatnag.

3. The red flag is up. Nakalabbagaak ita, kuna ti maysa a balasang Ngem no matmatam ti nagsao, nakapalda met iti nangisit ken nagblusa iti saan a nalabaga. Agarko la ketdi dayta kidaymo. Ania ti sasawen daytoy a nakalabbaga? Maul-ulaw san, dimo kunkuna. Wenno saanmon nga ibaga a makaulaw ti termino dagiti babbai ta agsaoda laeng para iti bukodda a situasion. Iti feminine version wenno iti eksklusibo a bokabulario dagiti babbai, adda sabali a kayat a sawen ti nakalabbaga. Pinapintasda laeng tapno di  sumagirad iti lapayag dagiti balikas.

Kas iti naminsan nga innak panagpasiar iti Burnham Park, kuna ti agkabannuag a babai kadagiti kaduana: “Agawidtayon ta pinintaak metten iti nalabaga ti Baguio a diak napupuotan.” Iti panangibidangna ti jacketna a nangisit,  naawatak ti kayatna a sawen.

Ekslusibo a termino dagiti babbai dayta. Agsipud ta eksklusibo, saan ngarud a maiparbeng nga ungkaten pay dayta a banag.

4. Nalabbaga dagiti matana. Adu met ti pakaitarusanna daytoy. No agiinumda iti nasanger ket nangngegmo daytoy, siguradon wenno namnamaemon a nabartek ti madakdakamat. Nalabbagan dagiti matana iti aktual a pasamak.

Mabalin met a kalkalpasna a nagsangit.

5. Nalabbagan ti agongna. Wenno nalabbagan dagiti lapayagna. Kayatna a sawen nakaro unayen ti ungetna,  rurod wenno pungtotna. No mainayon nga umas-asuk payen dagiti lapayagna,  makunan a nakaro unayen ti pungtotna.

TI DORADO.

Dorado wenno golden ti kayatna a sawen. Adu ngamin dagiti balikas iti Iluko a naagsaw iti Kastila a kas itoy. Ti kayatna a sawen, bimmalitok a maris. Kas pagarigan koma inladawanna ti kataltalonan a maris dorado wenno bimmalitok ti marisna. Ammomon nga agsasao maipanggep iti kapagayan. No ngamin dandanin maapit dagiti pagay, bimmalitok ti maris dagiti dawa.

TI BERDE. No makuna a nagberde dagiti angaw daydiay a tao, kayatna a sawen “narugit” dagiti angawna.

Adu pay dagiti namaris a balikas iti Iluko. Maus-usar dagitoy a pangbaknang ti lengguahe. Ala ngarud.#