ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti nauneg-a-narabaw a balikas (Tuloyna)

Nabalitokan a panunot ti idasdasar ti Duyog ti Singasing,  ta ngamin,  sangaduyog a singasing ti idasdasar ti panunot a nabalitokan. Maregmeg ti balitok ti iwaras a rumbeng, ta rumbeng nga iwaras ti balitok a maregmeg. Kinapudno a mamatika iti Duyog ti Singasing, ta iti Singasing ti Duyog mamatika iti kinapudno. Imutektekak a nalaing ta nagbiddutak sa iti mabasbasak, kunam? Dimo pagarupen a biddut ti mabasbasam, isu nga imutektekam a nalaing. Ania pay?

Hua! Makapaanges met iti nauneg, santo kellaat a maputed. Narigat met gayam ti agpanunot iti narigat a panunoten. Wen, kinapudno dagita a nabasam, ta nabasam dagita a kinapudno. He, lawlawagam man, kunam? Nakiro, makaulaw? Makaulaw, a! Idiretsomon ti kayatmo nga ibaga ta isu met la nga isu ti ibagam! Nagadu ketdin a palikawkaw…

OK. Introduction la dayta iti topikotayo. Ti topiko a nabayagen a kayatko a suraten ngem naitungtungkua gapu iti agsasamusam ken agsasallupang a panunot no kasta a rugianen ti agsurat ket aggagampor metten dagiti alupasi ken bamban ken no ania la ditan a kapanunotan a rumbeng a maiyurit koma. Santo sumapit pay laeng dagiti saan a maitutop a pampanunot a mangpalidem kadagiti nababaked nga idea a kayat a suraten.

Pagangayanna, sabalinto manen ti matalmegan a rugi iti keyboard, ket lalo a magaburanen ti kayat a suraten. Pagangayanna, saan manen a masurat ti kayat koma a suraten. No saan met, dumteng no kua ti lipat, ti karirigatan amin, ta ti lipat agturong iti pannakapukaw. Maawan ‘diay idea. Isu nga itan ti panawen a panangsurat ta umapon manen iti muging daytoy nga idea wenno kapanunotan. Rugiak ngaruden…

Alliteration. Anaphora. Antithesis. Apostrophe. Assonance. CHIASMUS.  Euphemism. Hyperbole. Irony. Litotes. Metaphor. Metonymy. Onomatopoeia. Oxymoron. Paradox. Personification. Pun. Simile. Synecdoche. Understatement. Dagitoy dagiti duapulo wenno top 20 a figure of speech. Kangrunaan a maus-usar a figure of speech.

Wen, nalpastayon dagitoy nga inadal ken inyaplikar iti Iluko kadagiti nagkauna a lektiurtayo. Mabasa payen iti libro nga “Iti Duyog ti Singasing I.” Ngem adda dua a saantayo a pulos a nadakdakamat wenno nasurat kadagiti top 20 a naiparang: ti oxymoron ken ti chiasmus. Sinurattayo idi naminsan laeng ti oxymoron. Saan a kabarbaro a balikas ti oxymoron kadatayo. Nalipatantayo laeng nga insurat kadagiti naglabas a lektiurtayo. Ta kasano koma a malipatantayo dayta a figure of speech idinto a naglawag ti panangilawlawag idi ti mentortayo iti communication arts? Nakalawlawa man ti panangilukatna kadagitoy a balikas iti ridaw ti panunot.

Ngem ti  chiasmus? Saantayo a nasalsalaw a pulos ta saantayo met a naadal iti eskuelaan. Saan a nadakdakamat. Ultimo ditayo pay ammo ti pannakabalikas daytoy a   balikas. Kasano aya a baliksen? No nadakamat bilang daytoy, nalabit a saan a naikkan iti importansia, wenno naiyaw-awan wenno napukaw iti panunot. Gayam, karaman kadagiti top 20 a figure of speech.

Ania ngamin aya ti chiasmus? A verbal pattern in which the second half of an expression is balanced against the first but with the parts reversed.

Adda kadi katukadna iti lengguahetayo nga Ilokano kadaytoy a balikas? Wenno ti eksakto a kaipapapanna? Wenno kaitutopanna?

No dadduma, narigat a tiliwen dagiti saan a gagangay a grupo dagiti balikas aglalo no saan nga ammo ti kaibatoganda a nagan iti binatog dagiti balikas. Ta ngamin iti Iluko, awan met ti masalaw a sinurat a nangdakamat iti kaibatogan dayta/dagita a balikas iti English. Gagangay nga adda dagita a masalaw no dadduma ngem awananda iti nagan wenno pangawag iti Iluko.

Lalo ita a panawen, ket matmatayen wenno agin-inuten a matay ti lengguahe. Isu a taldiapan dagitoy ta isu pay a mangpabaknang ti lenguahe. Isu a padasentayo man a pasadaan ken padpadasen nga iturong ti dila iti maitutop a kaibatogan ti chiasmus wenno iti uray kaasitgan laeng a kaibatoganna. Daytoy ti pakabuklan daytoy a sinurat. Umagsawtayon kadagiti sinurat iti English satayo ipatarus iti Iluko ken idasig ti kaimudinganda. Tumiliwtayo lattan kadagiti umapon nga idea maipapan itoy a banag. Rugiantayo ngaruden.

“Your manuscript is both good and original; but the part that is good is not original, and the part that is original is not good,” kinuna ni Samuel Johnson.

Ania kano, kailian?  Makapaellek met ngamin daytoy a nabasak ta prangka ngem nakabagbagas. Inderetsonan ti kayatna nga ibaga. Makapakellaat. Padasentayo man nga ipatarus iti Iluko. “Agpadpada a napintas ken orihinal toy manuskritom; ngem saan nga orihinal ti partena a napintas, ken saan a napintas ti partena nga orihinal.”

Annayko! No kasta ti komentario ti editor iti manuskritom, adda nagbasolam a nasken a maatur tapno maragpatmo ti agpang ti naan-anay a kinamannurat. Lalo no addan nakabasaan ti editor dayta nga insubmitirmo. Ta gagangay nga ad-adu ti nainum a danum ti editor ngem ti contributor. Sa maysa, trabahona la ngarud ti aged-edit kadagiti manuskrito.

(Adda tuloyna)