Kolum: ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti Sarsarita-parparaangan (Umuna a paset) | Tawid News Magazine - Weekly Ilocos News 📰

ITI DUYOG TI SINGASING: Dagiti Sarsarita-parparaangan (Umuna a paset)

Saan a nakakaskasdaaw iti pannakangngeg kadagiti sarsarita-parparaangan. No sadino ti nagtaudan dagitoy, awan ti masinuo. Awan ngarud ti establisado a sungbat no sadino ti direkta a nagramutanna, daytay nalaka a matarusan dagiti palawag no apay nga adda dagitoy ken sadinoda a timmaud. Ngem nalawlawag pay ngem iti nakamulagat nga agmatuon ti kinaadda dagitoy. Saan a masungbatan no sadino ti nagtaudanna ngem agsipud ta Ilokano dagitoy a sarsarita, pasetda ngarud iti Ilokano piksion wenno paset iti nagtitinnawidan iti dila a sarsarita idi ugma wenno oral literature.

Nabaknang ni Ilokano iti Oral Literature. Pagarigan laengen ti Bago Oral Literature nga inadakan dagiti agsuksukisok ken kaaduanna ti nagsaad kadagiti research papers ken journals dagiti nadumaduma nga eskuelaan. Sumagmamano metten ti intay sinurat maipapan kadagitoy.

Ngem itoy a sinurat, taldiapantayo dagiti sarsarita-parparaangan. Saanda a naimaldit ta ngamin nagtitinnawidan dagitoy a sarsarita babaen ti dila. Saanko nga ammo no apay nga adda dagitoy a sarsarita-parparaangan. Ngem maisarita dagitoy kadagiti ummong (okasion man wenno saan) a kas paset ti tungtongan. Kas paset ti topiko wenno isu a mismo ti topiko a pagsasaritaan. Kadagiti inuman, pasaray maawagan dagitoy iti sarsarita iti ubet ti baso. Sarsarita laeng iti tungtongan ngem tunggal madakamat, agserbida met a lasag ken dara ni Ilokano.

Ta ania ngamin aya ti rason a timmaud dagitoy a sarsarita-parparaangan? Saanko a masinuo, ngem adda dagiti sumagmamano a nadakamat a tuodan dagitoy wenno sumagmamano nga ispekulasion no apay nga adda dagitoy iti dila ni Ilokano. No apay a mailaok dagitoy a kas paset ti tungtongan. Wenno kas tungtongan wenno kas sungbat kadagiti limtuad a situasion. Nupay paset dagitoy ti tungtongan saan met a maawan ti kinapresenteda a kas paset ti panagsasarita.

Adawentayo ti sumagmamano kadagitoy ket padasentayo a taldiapan ti kinapategda a kas paset ti lasag ken dara ni Ilokano. Mangiparangtayo iti sumagmamano a pagadawantayo iti intay panagadal tapno maamiristayo dagiti tagipatgen (values) dagitoy ken kasanoda a mangipaay iti dur-asan ken imahinasion tapno nasidsidap pay ti panmagimutektektayo.

Rugiantayo a tingitingen daytoy maysa. Kas koma daytoy panawen a timmangken ti initna a napattopattokan iti nangisit nga ulep ti tangatang. Kabarana ket uraymo la iruar nga ipunas ta paniom iti rupa ken tengngedmo. Pug-awam ti barukongmo. Ipaidmo ti panio. Ngem biglaka a napasardeng iti ar-aramidem, napangangaka pay idi madlawmo nga agarbis metten. Agtinnag dagiti dadakkel nga arbis. Agin-init-agar-arbis!

Dagiti tao siempre, agpaliiw. Agidasig. Manglagip. Dumteng ti saritaan no apay nga agar-arbis-agin-init. Ania ti balido a rason? Adu nga ispekulasion. Agingga a sumngat iti tungtongan ti sarsarita-parparaangan. A no kastoy nga agar-arbis ken agin-init ket adda agkallaysa nga ansisit. Simmapit iti saritaan dayta fairy tales. Ti kapaut a sakupen dayta nga arbis ken init isu met ti panawen ti kallaysa dagiti ansisit. Happy ending, siempre! Tumpuar dagiti isem. Pagwerretenna dagiti panunot. Kadagiti ubbing rebulosionanna ti andar ken taray ti creative mind. Dumteng ti panaggutugot ken panangidasig iti kinapudno.

(Adda tuloyna)