ITI DUYOG TI SINGASING: Dramatic Monologue

Maysa a taldiap. Diak ammo no apay a napigket ti panagkitak kadagiti sinurat a saan a gagangay ti pannakaisuratna. Gagangay met nga alaek ti istilo ti pannakaisuratna, ket no addaanak iti panawen, irebisadok daytoy ken suratek a kas sarita wenno daniw. Adu dagiti dandaniwko a kastoy ken nadarasda a naipablaak iti man Iluko wenno iti Tagalog. Kasta met iti sarita ken uray iti drama.

Ti dramatic monologue ti maysa a porma a nabayagen a kayatko a suraten, nasuroken a dua a dekada ti napalabas.  Daydiay rebisado a porma, saan a daydiay orihinal. Nakitak daytoy a porma babaen ti sinurat ti maysa kadagiti paboritotayo a mannurat, ni Ms. Lualhati Bautista a napauluan iti “Lorena” ken naipablaak iti National Midweek idi Abril 5, 1989.

Ikonsiderak a maysa daytoy a rebisado a porma. Induldulinko ti magasin ta ammok a mausarkonto a reference iti masakbayan.

Iti sinurat ni Ms. Lualhati Bautista, naiparang sadiay ti daniw ni Ma. Lorena Barros, a kas paset ti dramatic monologue. Nupay maysa a fiction, naadaw dagiti eksena iti kabibiag ni Ka Lorena. I don’t care no ti sinurat ket agiray iti makakannigid. Alaek ti porma ti sinurat saan ket a ti linaonna. Immuna a tinuladko ti porma ti daniw.

Kadagidi a panawen, 1989, agsursuratakon iti aginaldaw a pagiwarnak iti Baguio, ti Baguio Daily Vibrations. Dandaniw iti Iluko ken Tagalog. Ditoy nga inaramatko ti porma ken istilo ti daniw ni Maria Lorena Barros a “Documentary of War” ken naadaw-naiyasping iti kararag nga “Our Father” ken nagtema iti pannakidangadang dagiti makakannigid.

Kayatko ti porma ken estilo ti daniw daydi Maria Lorena Barros ket nangsuratak met iti daniw. Pinauluak ti daniw iti “Kararag” a naisurot met iti kararag nga “Amami” babaen ti tema a kasasaad ti pagilian ken dagiti umili. Naipablaak ti daniw idi Setiembre 22, 1989 iti met laeng Baguio Daily Vibrations. Iti sumaruno a tawen 1990, impablaak met ti Bannawag ti daniw iti bulan met laeng ti Setiembre.

Iti panangsursuratko iti kapaliiwak iti kallabes a Palanca Awards, nalagipko ti monologue a sinurat ni Ms. Lualhati Bautista. Isu a binukibokko manen ti iduldulinko a National Midweek Magazine.

Ta apay nga interesadoak ken indulinko iti duapulo ket dua tawen ti monologue ni Ms. Lualhati Bautista?

Kuna ti American Heritage Dictionary (online): A literary, usually verse composition in which a speaker reveals his or her character, often in relation to a critical situation or event, in a monologue addressed to the reader or to a presumed listener.

Verse composition, kunana, pasig ngarud a berso wenno daniw – atiddog a daniw. Kadagiti nabasbasatayo a libro, adu dagiti nalalatak a mannaniw itoy a porma a kas kada Alfred Tennyson, Robert Browning, Dante Rosetti ken dadduma pay.

Ngem ti sinurat ni Ms. Lualhati Bautista, saan a berso  no di maysa a fiction. Immapon iti mugingko a no irebisado ket mabalin nga usaren a kas porma ti sarita. Apay ket a saanen no mabalin nga irebisado ti chronicle (nagtitipon a damdamag, editorial, week’s mail, dear editor ken naigibus iti salaysay) a kas iti impangabakko iti maikadua a gunggona idi 1997 iti UMISA-USA  ken napauluan iti “Kronika ti Tribal War”.

Ngarud, mabalin nga ireporma a kas sarita ti monologue. Ta kas mabasa iti answers.com, ti definitions ti monologue ket 1) a. A dramatic soliloquy; b. A literary composition in the form of a soliloquy; 2) A continuous series of jokes or comic stories delivered by one comedian; 3) A long speech made by one person, often monopolizing a conversation.

Maiduma iti 2nd Person POV ken internal monologue ta kasasaona (speaker, narrator) ti bagina laeng ken mabalin nga aramaten ditoy ti open and close quotation mark wenno saan. Kadagiti ababa nga internal monologue ket nausar ti italics. Dagiti atiddog, nagdepente no ania ti inaramatna a POV no subjective wenno objective.

No amirisen a nalaing, ti monologue ni Ms. Lualhati Bautista ken ti internal monologue ni Ernest Hemingway a napauluan iti “The Old Man and the Sea” ket adda pakainaiganna tunggal maysa – ket no adawen dagiti agkanaig a paset, makaaramid iti porma ti sarita ti nakapulpulos a monologue.#