ITI DUYOG TI SINGASING: Garakgak ken garikgik ti imbati daydi National Artist for Literature Alejandro R. Roces

Makipagrikna daytoy a kolum iti ipapanaw ti mabigbigbig iti Philippine Literature,  nangruna la unay iti Philippine humor, ni 2003 National Artist Alejandro Reyes Roces (1924-2011). Agedad iti 83 idi inawaganen ti Namarsua gapu iti sakitna a pneumonia, segun kadagiti nasagangmi a padamag. Na-cremate a dagus ti bangkayna ket naitabonen sadiay Libingan ng mga Bayani.

Immuna man ni Alejandro R. Roces sadiay naragsak ken nagkaysa a biag, imbatina iti daga ti garakgak ken garikgik, ti isem ken katawa, ti panagkudkod ti di met nagatel a tuktok  kabayatan a di agkesmay ti isem. Mulinaw a Filipino experience dagiti sinuratna a sarita – sadino man a paset ti lubong, sadiay man outer space, iti uneg ti daga wenno uneg ti danum ti ayanmo a mangbasa, mariknam ken pumuso ti nakapilpilipino nga eksperiensa nga inaywanan dagiti adu a puso, lalona kadagiti mangay-ayat ken mangipatpateg iti literatura.

Mabilbilang iti ramay dagiti nagballigi a nangigamer ti kultura iti sarita ta tumaud no kua ti pannakasari ti alad ti makin-alad, ngem sinari ketdi dagiti sarita a putar ni Alejandro R. Roces ti alad ti eellekan ken gagarikgikan, ket posible pay a kunaem: ti la mapampanunotmo met a mannurat samo paraipusan iti isem a napnuan panagraem.

Wen, iti Philippine Literature iti agdama, awan pay laeng ti makunami a nangsurot no di man nangartap a bimmaddek kadagiti tugotna iti panagsuratan iti makapakatawa a sarita babaen ti panangibugas iti nariingan a kultura. Adun dagiti mannurat a nangibugas iti kultura kadagiti pinutarda ngem iti serioso a banag a saan ket nga iti bin-i a mangparagsak ken mangpasingising iti nalidem a ruprupa.

Taga-Manila, saan nga Ilokano ni Alejandro R. Roces ngem nabayag nga isu ti nagtakem a presidente ken publisher ti inawaganda iti Biblia iti Amianan, ti Bannawag. Isu ti makunkuna nga ari iti makapakatawa a sarita iti Philippine literature ken simmuyop pay ken nagrimatrimat iti literatura ti lubong (world literature).

Ubingak pay laeng idi nabasak ti makapakatawa a sarita ni Alejandro R. Roces iti  maysa a libro ti Grade IV iti elementaria ket damo a simrek iti naganus a panunotko ti kinaganas iti panagadal iti literatura. Karaman met iti daydi a libro ti sarita ni Carlos Bulusan, ken ti sarita a panagsalip da Init ken Angin. Idi agbasbasakami iti elementaria, ti literatura ti behikulo ti ingpen tapno ad-adda pay a maawatan ken maisapuso dagiti pupils ti lengguahe a global – ti English.

Ania a tawenen daydi? 1969-1970? Amaya, nasuroken nga uppat a pulo a tawen ti napalabas, ngem di pay laeng napunas iti panunotmi dagiti sarita ni Alejandro R. Roces! Grade four datao idi. Malagipko pay laeng a dagidi umuna a grado ket panagadal babaen ti bukod a lengguahe – ti Iluko – isu nga adu idi dagiti teksbok nga Iluko. Iti grade three-grade four, panagadalen babaen ti lengguahe a global – ti English – a pakausaran kadagiti nababaked a putar iti literatura ta isuda ti behikulo a mangguyugoy kadagiti ubbing tapno igaedda ti agiskuela.

Apay ngata a napunasen dagiti dadduma a sarita iti panunotmi ngem saan dagiti sarita ni Alejandro R. Roces? Sibibiagda a bin-i ken agnanayon a nalangto a tawid.

Dinto pulos mapunas iti naganus a panunot dagiti naimula a nababaked nga apit ti literatura ket no di ket agserbida a kas segged ti kinatao tapno ad-adda pay nga ipateg ti literatura. Nalabit nga isu ti aron no apay nga agessem met iti panagsuratan ti asinoman ta addan dayta a bin-i a naimula iti naganus a panunotna; ket iti panagdakkkel ken panagedadna, maaronan met ti reggetna nga agputar iti kabukbukodanna.

(Adda tuloyna)