ITI DUYOG TI SINGASING: Ideolohia-Politika ken Arte Para iti Arte (Umuna a paset)

Nabara a tungtongan kadagiti
Tagalog writers ti maipapan iti ideolohia ken politika, kasta metten
ti arte para iti arte.







No kasano ti kabara ti apuy a
parnuayen dagiti agaapa a mannurat nga Ilokano maipapan iti panirigan
ken pammati ken prinsipio, makunak a nalabit, nakarkaro pay dagiti
Anggalog a mannurat. Nabara unay dagiti tungtonganda maipapan iti
arte ken ideolohia.

Ti laeng pagsayaatanna, kadagiti
Anggalog, no ania ti arte ken arte para iti arte ti pagaapaanda. Saan
a kas kadagiti Ilokano a karamanen ti prinsipio. (Nakalidliday.)

Saanko a trataren ditoy ti
maipapan iti di panagkikinnaawatan dagiti Ilokano a mannurat no di
ket tratarek ti saan a panagkikinnaawatan dagiti Anggalog. Tratarek
ti panirigak no ti arte ket para iti arte wenno saan.

Saan a nasken a pagsusubangan
daytoy. Agpadada a pudno isu a saan a nasken ti panangparuar pay no
ania ti rumbeng a masurot wenno ania ti makunkuna a bunga ti
literatura ken asino ti makunkuna nga artista iti literatura.

Kadagiti mangidardarirag nga awan
ti kaes-eskan dagiti sinurat a para iti ili, nalipatanna ti
pakasaritaan ti ilina. Nalipatanna ti historia ti pagilianna.

Ania aya dagiti sinurat a
nangwayawaya iti pagilian? Saan kadi a dagiti sinurat a “makaili?”

Dagiti sinurat a “makaili” ti
kangrunaan a nangwayawaya kadagiti nadumaduma a nasion, ti man USA,
Espania ken dadduma pay.

Kayatko nga ipalagip, nga adda
Panawen ti Propaganda idi tiempo dagiti Kastilaloy iti Pilipinas.
Naawaganda pay a repormista dagitoy a propagandista.

Asino dagiti propagandista?
Dakamatentayo ditoy da Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, Graciano
Lopez Jaena, Mariano Ponce, Jose Ma. Panganiban, Marcelo H. del
Pilar, Pedro Serrano Laktaw Pedro Paterno ken dagiti Ilokano a da
Antonio Luna ken Isabelo de los Reyes,

Apay kadi a timmaud dagitoy a
propagandista-repormista nga agsursurat kadagiti makaili a sinurat?
Ania ti rason no apay a nabukel ken nagsaknap ti rikna a makaili idi
panawen ti Kastilaloy?

Dagiti sumaganad dagiti rason:

1) Panangkondena iti nakaro unayen
a pananggundaway dagiti ganggannaet

2) Panangirurumen dagiti
ganggannaet kadagiti Indio

3) Parikut ti sekularisasion

4) Biddut a panangipataray iti
gobierno

5) Panangibuang iti ruangan ti
Pilipinas para iti nainlubongan a negosio

6) Pannakabukel ti ‘nagtengnga’
a klase ti umili

7) Kinaadda ti kapanunotan a
liberalismo

8. Pannakagarrote dagiti tallo a
martir a padi, da Gomez, Burgos , Zamora.

Iti agdama a panawen, uppat
kadagiti naagapad iti ngato ti agdadata a parikut iti agdama. Saan
nga umanay ti panawen dagitoy nga orihinal a propagandista-repormista
isu a kasapulan a piduten dagiti “mangisaksakit” ti ilina dagiti
naidisso a plumada. Isu a kasapulan a wayawayaan ti ili.

Ania dagitoy a lima a nasken a
wayawayaan ni Pinoy iti panawenna?

1) Panangkondena iti nakaro unayen
a pananggundaway dagiti ganggannaet

2) Biddut a panangipataray iti
gobierno

3) Panangibuang iti ruangan ti
Pilipinas para iti nainlubongan a negosio (WTO)

4) Kinaadda ti kapanunotan a
liberalismo

(Maigibusto)