ITI DUYOG TI SINGASING: Imnas ken Imas iti Porma ken Retorika

Direkta nga intuontayo dagiti immunan a sinurattayo kadagiti nagkaadu a porporma iti daniw. Nagadun dagiti dinakamat ken imparangtayo no kasano ti panagaramid kadagitoy.

Apay a dinakamattayo dagitoy? Ngamin, mapalpaliiwtayo a maymaysan ti porma dagiti dandaniw iti Iluko iti agdama – ti free verse wenno block verse. Kas iti panagparang ti bandos dagiti mabasa a daniw nga addaan iti porma, rima, retorika ken imahe.

Iti Tagalog poetry, ipaganetgetda ti panagaramid kadagiti daniw nga addaan iti porma, rima, retorika, imahe ken dadduma pay. Isaksaknapda iti intero a pagilian daytoy a panagadal ken pannakapabileg dagiti panggep iti panagdur-as ti daniw.

Mairaman ti Kailokuan iti daytoy a panagadal, nupay addaantayo iti kabukbukodan a dandaniw. Ti makunami, napintas la unay no dagitoy a kapanunotan iti panagputaran ti daniw a maiyaplikartayo iti dandaniw nga Iluko.

Iti eskuelaan, maisuro dagiti dandaniw nga addaan iti nadumaduma a porma, retorika, rima ken imahe. Naglabasantayo amin dagitoy iti man sekundaria ken iti kolehio. Ket pudno la unay nga adda imnas ken imas a gubuayen dagitoy a dandaniw.

Idi napan a tawen, Hulio 3, 2010, napan ti Linangan ng Imahen, Retorika at Anyo (LIRA) iti Vigan, Ilocos Sur tapno agisuro iti panagputaran kadagiti dandaniw nga addaan porma, rima, retorika ken imahe. Babaen ti programa ti Institute of Poets in Filipino ti LIRA, naangay ti maysa nga aldaw a Sining ng Tugma at Sukat 2010 Seminar sadiay Ilocos Sur National High School library.

Ti pannakabuangay ti LIRA ket babaen ken ni National Artist for Literature Virgilio Almario tapno lalo pay a sumantak ti gaget ken inspirasion daytoy a pagsiriban. Ni Almario met laeng ni nalatak unay a mannaniw, Rio Alma a kas nom de plume.

Inatenderan dagiti uppat a pulo ket tallo (43) a public high school teachers ti  nasao a seminar workshop. Ni mannaniw Michael Coroza ti nagserbi a naisangayan a sangaili ken nangted iti kapanunotanna itoy a banag.

Maysa  nga aldaw a classroom-type seminar workshop ti Sining ng Tugma at Sukat 2010. Binukel daytoy ti dua a paset: ti umuna ket lecture-workshop maipapan iti rhyme ken meter kadagiti dandaniw. Karamanen ditoy dagiti tradisional a porma a kas iti tanaga ken dalit. Maikadua a paset ti workshop-on-the-spot a panagputaran iti daniw dagiti amin nga immatendar iti nasao a seminar workshop.

Kas iti immunan a seminar workshop ti Sining ng Tugma at Sukat, naawis ti imatang dagiti public teachers – iti haiskul ken kolehio. Adu met dagiti immatendar nga estudiante iti Filipino ken Literature.

Saan laeng a ditoy Vigan ti nakaaramidan ti seminar worshop ti Sining ng Tugma at Sukat, no di pay iti San Fabian, Pangasinan; Baguio City; San Marcelino, Zambales; Bataan; Pampanga; Batangas; San Fernando, La Union; ken iti Lucena, Quezon.

Saantayo met ketdi nga awanen ti dayag dagiti intellectual a daniw iti free verse ngem ipaganetgetmi a saantayo koma a baybay-an iti imatangtayo dagiti dandaniw nga addaan iti porma, rukod, rima ken retorika. Amangan no mauditayo manen itoy.

Malaksid a mapagadalan dagitoy a dandaniw nga addaan iti porma, retorika, rima, ken dadduma pay kadagiti eskuelaan, maitutop la unay a maisuro met kadagiti agduyos iti dandaniw ken prosa. Daytoy ti mangpabileg iti paniriganda itoy a pagsiriban. Tapno saandanto nga agkamkamaulaw no dumteng dayta a panagadal.

Saan a maawan iti pakasaritaan ti English poetry ken dadduma pay ti panangadaptarda kadagiti ganggannaet a porma, pinasantakda babaen ti bukodda a wagas ken tekniko a kas maiyataday iti pagduyosan dagiti agbasbasa.

No igagaed dagiti Tagalog ken dadduma pay daytoy a konsepto ti panagadal, apay a di aramiden met ni Ilokano? Sino ti makaammo, amangan no daytoy ti behikulo tapno maaddaantayo iti kabukbukodan a porma ti dandaniw!#