ITI DUYOG TI SINGASING: Lagip iti Napalabas: Maysa Kadi a Memoir?

No utoben a nalaing ti definition ti memoir, mabalin kadi met a kunaen a maysa daytoy a lagip ti napalabas? No daytoy ti umiso a pakaitutopanna, makuna a nabayag ngaruden a masursurat daytoy iti Iluko. Ta uray idi ubingak pay laeng a panawen ti black and white a telebision, nabayagen a namayagpag daytoy a klase ti sinurat babaen kadagiti programa dagiti estasion ti radio. Nalatak la unay idi ti ‘Lagip ti Napalabas’ a programa ti DZVV. Lagip iti personal nga eksperiensa. Uray met kadagiti babasaen a magasin ken dagiti pagiwarnak nga addaan iti literatura ket pasaray mabasa daytoy nga estilo. Kas pakalaglagipan iti naisangsangayan a padas wenno eksperiensa a maiduma kadagiti gagangay. Lagip nga addaan iti kaimudingan.

Wenno ‘padas a diakto malipatan.’ No estoriaen ti kapadasan, ‘tay ngarud naidumduma, naisalsalumina, nakallalagip, makainspirar ken pakapidutan iti adal ken sursuro. Daytoy ti linaonna.

Ta ania ngamin, aya, daytoy? Saan kadi a autobiography wenno biography met laeng  daytoy?

Ti sungbat ket timmangken a saan.

Anagentayo a nalaing ti inlawlawag ni Joe Kita: ti nalaing a memoirist, “Write a memoir, not an autobiography. An autobiography is the story of an entire life, but a memoir is just one story from that life. You can only ever write one autobiography, but you can write countless memoirs. It’s a much less intimidating project if you view it that way.”

No autobiography ket pakasaritaanen ti sibubukel a panagbiag a sinurat a mismo ti makin-autobiography. No biography, pakasaritaan ti sibubukel a panagbiag a sinurat ti sabali a tao. Ngem no memoir, maysa laeng a paset ti autobiography.

Daytoy ti pagdudumaanda. Sangkatipping laeng ti memoir iti autobiography. Ta adu dagiti lagip a tumpuar no suraten ti autobiography.

Adu dagiti nalalaing a memoirist. Maysa ditan ni nalatak a Gore Vidal, maysa nga American author, playwright, essayist, screenwriter, ken political activist a nagkuna a ti memoir ket pananglagip iti biag iti napalabas: “A memoir is how one remembers one’s own life, while an autobiography is history, requiring research, dates, facts double-checked.”

Ti memoir ket pananglagip iti napalabas a kabibiag ken/wenno panagbiag wenno kapadasan idinto a ti autobiography ket maysa a history – detaliado a pakasaritaan ti sibubukel a panagbiag.

Maitutop kadi a dagiti laeng napipintas a banag ti masurat itoy? Kas iti nasao ni nalatak a humorist wenno mannurat iti makaparay-awm Will Rogers, “Memoir means when you put down the good things you ought to have done and leave out the bad ones you did do.”

Daytoy ti panirigan ni Will Rogers. Pananglagip kadagiti napipintas a dimteng iti biag wenno nagapuanan, ket saanen nga ikkan iti importansia dagiti banag nga awan mamaayna. No maminsan, pudno met daytoy, ta kaaduanna a lagipentayo dagiti napipintas a banag ken liklikantayo dagiti nalaad a bambanag nga awan kaimudingannna. No awan kaimudinganna, pasalsali ngarud laengen iti naannayas a pakasaritaan. Rumbeng laeng a liklikan, kas iti panirigan ni Will Rogers.

Ngem iti pannaliiwmi, saan amin a nalalaad a banag ket awan ti kaimudinganna wenno awan ti kaipapananna iti biag. Adda met dagiti nalaad a pagteng a dimteng iti biag a mangited iti adal ken inspirasion kalpasanna. Lagipen ida a kas linabag ti napalabas wenno padas a diakto malipatan a pakapidutan iti maregmeg ti balitok a rumbeng a tagikuaen ti   asinoman. Ta ti napalabas ket pagadawan iti pagulidanan iti agdama. Ta adda ketdin nagballigi iti biag a saan a timmaliaw iti nalikudanna? Isu a napateg la unay ti napalabas. Napateg la unay ti itataldiap iti napalabas. Napateg ti napalabas a mangpasiken-mangpasayaat ti agdama.

Iti intay met pammaliiw iti amin nga agsursurat iti memoir, adda latta met dagiti nangsurat iti naidumduma a pakasaritaan ni lagip, a saan laeng a dagiti napipintas a bambanag no di pay nalaokan iti panagsagaba, pannakigasanggasat, pannakarabngis ti kalintegan ken dayaw ken adu pay – ngem iti laksid dayta, nagturay ti kinapinget nga umalut-ot kadayta nakaikursongan wenno gayunggayong. Dayta nga iyaalut-ot ket saan laeng a mangited iti adal ken sursuro no di pay ket inspirasion kadagiti makabasa lalo kadagiti addaan iti kaarngina wenno kaaspingna a pagteng iti biag. Kas iti nalatak a “Memoirs of a Geisha”.

Manglagiptayo tapno mangadawtayo iti napateg a banag a pakairanudantayo no di man pakairanudan ti kaaduan. Saan a basta lattan manglagiptayo iti napalabas nga awan met ti mapidut nga anag ti biag. Dayta ti napateg la unay itoy a sinurat, anag ti biag.

Saan la nga iti memoir, no di amin a sinurat ket adda  ipaayna, iladawanna, irakurakna, idiayana a pagteng ti napalabas a pakapidutan iti anag ti biag. Ta daytoy ti gapuna nga adda dagiti agsursurat kadagiti napagteng ti biag – ti lagip ti napalabas wenno padas a diakto malipatan. Daytoy ti memoir.#