ITI DUYOG TI SINGASING: Nabileg dagiti Balikas (Maikadua a paset)

Iti kapanunotantayo, mabalin daytoy a proseso tapno maliklikan ti nakana unay a susik ken saan a panagkikinnaawatan. Nabileg unay ti balikas.

Adu metten dagiti nabasbasatayo a koleksion dagiti ababa a sarita, a nagaramatan ti/dagiti editor iti footnote a kas panangilawlawag iti balikas a mapagduduaan wenno mangipaay iti nauneg nga interpretasion iti agbasbasa. Gagangay a basaentayo pay nga umuna ti footnote(s) sakbay nga ituloytayo ti basbasaentayo tapno nalawlawag ti intay pannakaawat.

Naaramid pay a kas pelikula ken naipatarus iti nadumaduma a lengguahe, pakairamanan ti Tagalog, ti nasao a nobela ni Mark Twain.  Ti ABS-CBN ti nangiserye iti nobela idi pakpakauna ti 1990s.

Kadagidi a panawen, agsursurattayon kadagiti radio drama scripts ken dagiti anunsio. Bassit pay laeng ti buridekmi, saan pay nga agiskuela. Tapno nawayaak a makasurat ken makaimakinilia iti maysa wenno dua nga script sakbay ti panagluluto, lukatak ti telebision ket il-illekanto metten ni buridek ni Huckleberry Finn.

No maminsan, nabileg unay ti balikas. Baliwanna dagiti panirigan ken pammati. Ngamin, ti kapanunotan ti sabali ket saan nga isu ti kapanunotan ti sabali uray no sangsangkamaysa ti ideada.

Ngem nakarkaro ti epekto ti balikas no maibilang a panangibaba iti puli a kas iti pannakabaliw dagiti sumagmamano a balikas iti nobela ni Mark Twain.

Nababa la unay kadagiti nangisit ti balikas a ‘nigger’. Saan a maitutop kadakuada. Maapektaranda wenno dakkel ti epektona kadakuada dayta a balikas. Makasugkar. Ta kas kunatayo, nabileg unay ti balikas. Uray ti balikas nga ‘injun’ wenno Indian American ti nalawag a kaitutopanna.

Panggepda a sukatan dayta ‘nigger’ iti nalaglag-an a balikas ken panagdengngeg kas iti ‘slave’ tapno maikkat ti makasugkar a rikna dagiti maseknan.

Ti kangrunaan a rason a kunada: “To delete the word “nigger” from its 200-plus appearances in The Adventures of Huckleberry Finn by Mark Twain, and replace it with “slave,” is to evade the problem of education. It is to falsify a word as a precondition for teaching about it.”

Insungbat met dagiti komuntra: “There are vast differences between calling a character “nigger” and calling them “slave.” They are not interchangeable. Writers choose their words thoughtfully. Our words create, color, layer and texture and contextualize the stories we tell. The notion that one can change one of those carefully chosen words — much less 219 of them — to suit their perception of contemporary mores and eliminate the possibility of hurt sensibilities is an abdication of a teacher’s responsibility to illuminate and guide students through an unfamiliar and perhaps difficult text. What’s next? Substituting orange for red in a painter’s work because some observers find red too aggressive?”

Adda dagiti balikas a nalag-an iti maysa a puli ngem nadagsen met iti sabali. Saan nga agpapada ti panagsaadda.

Uray kadatayo, adda  balikas a nalag-an iti sabali nga ili, idinto a nadagsen iti sabali nga ili.

Kas ti balikas a ‘letse’ wenno ‘litsi’ iti probinsia ti Ilocos Sur, wenno kunaentayo laengen iti ilimi a Narvacan, nadagsen unay dayta a sumrek iti lapayag. Dayyegenna ti utek. Maysa a balikas iti panagunget, makaunget, manglais, mangibaba ken dadduma pay a negatibo a pakaiturongan.

Ngem iti La Union, maysa laengen a gagangay a balikas ti ‘letse’ wenno ‘litsi’, nakalaglag-an a sumrek iti lapayag, ta maibilang dayta a balikas a kas maysa nga ekspresion wenno arkos dagiti isawang.

No mapasamak kadatayo nga Ilokano, kas maymaysa a puli ni Kayumanggi, anianto la ketdin a saan a mapasamak dayta a banag kadagiti saan nga agkapuli, ti puraw ken ti nangisit?

Nadagsen unay a sumrek iti lapayag ti balikas a ‘nigger’ kadagiti nangisit a puli. Dayyegenna ti utek. Maysa a balikas ti panagunget, makaunget, manglais, mangibaba iti kinaasino ken dadduma pay a negatibo a pakaiturongan. Nalaglag-an no maaramat ti balikas nga ‘slave.’

Agpada nga ayonanmi dagiti rason dagiti dua nga agkasungani. Awan ti tuduenmi nga al-alaenmi. Isu a ipaganetgetmi a masurotan koma dagiti agkasungani a partido ti kapkapnekan ti tunggal maysa.#