ITI DUYOG TI SINGASING: Nabugi dagiti nakalap iti 3rd Premio Duque (Tuloyna)

Dagiti Doliar Ni Ben

Sarita ni Mighty C. Rasing

Maikadua a Gunggona, 3rd Premio Duque

Natiliw daytoy a sarita ti ipus ti nasaknap la unay a sakit ti kagimongan. Sakit ti gimong a rimsua kalpasan ti exodus dagiti mangmangged a napan iti sadinoman a suli ti lubong tapno laeng makaaon ti ipatpategda a pamilia iti kinakurapay. Ta napateg unay ti pamilia ken ni Ilokano. Awan ti kasimpategna.

Ngem no maminsan, saan a maamiris ti ipatpategda a pamilia ti sakripisio ken tuokda; adda dagiti saan a kimmumpas iti musika ni tarigagay no di ket limmaksidda iti pudno a panggep ti nagsakripisio ken nagtuok iti pannakaipusing. Saanda a bimmadang a nangipakita wenno nangaramid iti addang a kas katukad dagiti tuok ken sakripisio ti napan nangged iti sabali a pagilian.

Daytoy a sakit ket bunga ti nadaras unay a panagbalbaliw iti gimong, saan laeng nga iti aglawlaw ti komunidad no di  kangrunaanna, mismo a dagiti tattao. Linilibeg daytoy a sakit ti kinasin-aw ti burayok a mangdigdigos ken ni Ilokano iti agdama a panawen.

Saan a nakakatkatawa a banag daytoy a gimmampor iti kultura ni Ilokano a nasalukag, nagaget ken managsalimetmet. Ti kultura ni Ilokano a nabayag nga iniseman, dinayaw ken rinaem dagiti dadduma pay a puli. Dagiti tagipatgen ni Ilokano a naikawes iti kinaasinona.

Daytoy ti nagkaysa a pakabuklan ti inladawan ti sarita, “Dagiti Doliar Ni Ben.”

Ti pagpintasan la unay ti sarita ket ti karakterisasion wenno panangiladawan kadagiti agbibiag saan a babaen ti panangibaga no di ket impakitana iti aramid, aksion, kapanunotan ken reaksion iti aramid, aksion ken kapanunotan ti sabali.

Ta ania ngamin aya ti makunkuna a karakterisasion?

Napintas la unay ti panangilawlawag ni Karen Bernardo iti salaysayna a napauluan iti “Characterization in Literature” a mabasa iti http://www.storybites.com/characterization.htm. Kinunana: “An important component of modern fiction is characterization. Historically, realistic characterization has only intermittently been considered an essential part of good writing; in eras when allegory and didacticism become more important than realism, characterization generally goes out the window.”

Saanen a panawen ti didaktismo iti Literatura Ilokana wenno dagiti sinurat a mangaskasaba ta idi pay laeng panawen ni Constante Casabar a nangrugi a nagbaliw.

Iti Introduksiyon – “Ang Nobelang Iloko at si Constante C. Casabar” a sinurat ni Noemi Ulep Rosal, kinunana: “…iwinaksi na ni Casabar ang kumbensyonal na estilo ng mga nobelistang nauna sa kanya – ang mahaba at sanga-sangang banghay ng kuwento at ang madalas na paggamit ng mabulaklak, sentimental, masalimuot at maligoy na pangungusap…Dahil dito, masasabing si Constante C. Casabar ang pangunahing nobelistang transisyunal sa Iloko mula sa romantikong tradisyon at kumbensyong pinagmulan nito, tungo sa realistiko at makabagong anyo na may malakas na kamalayang panlipunan…”

Mabasa pay iti isu met la nga tntroduksion, “Noong siya’y pampanitikang patnugot ng magasin, (ti Bannawag ti kayatna a sawen), inumpisahan niya noong 1961 ang taunang paligsahan ng maikling kuwento. Marami sa mga kilalang-kilalang manunulat sa Iloko ang dumaan sa kanyang pamamatnubay, tulad halimbawa nina Pelagio Alcantara, Jose Bragado, Manuel Diaz, Fredelito A. Lazo, Antonio Sanchez Encarnacion, Salvador A. Espejo (ti publisher ti Tawid News Magasin) Edilberto H. Angco, Meliton Gal. Brillantes, at Lorenzo Tabin.” Isu ti nangirugi kadagiti paspasalip iti panagsuratan.

Mabasa daytoy nga introduksion iti libro a “Silang Nagigising sa Madaling-Araw”, nobela ni Constante C. Casabar ken Salin sa Filipino ni Reynaldo A. Duque, ken impablaak ti Ateneo de Manila University Press idi 1993.

Isu nga importante la unay ti karakterisasion iti modern fiction a kas kuna ni Bernardo. Kangrunaan a parte ti napintas a sinurat!

(Adda tuloyna)